Nieuwsbrief Nr. 94 - juli 2016

Viering 200-jarig bestaan van de historische begraafplaats in de Kwakkelstraat van Turnhout.


Op zaterdag 28 mei 2016 vond de viering plaats van het 200 jarig bestaan van de Historische Begraafplaats van Turnhout voor ongeveer 350 belangstellenden.
De stoet vormde zich aan de  ingang van de begraafplaats, met voorop een kruisdrager. Een oud kerk-en begrafeniskruis werd gedragen door Jan Baeten. Het zware koperen kruis is afkomstig van de oude parochiekerk van Zevendonk, een gehucht van Turnhout, dat in de vorige eeuw is afgebroken. Het kruis is van 1876 (140 jaar oud).

Na de kruisdrager volgden de priester E.H. Frans Sneyers, geboren en getogen in Turnhout, met begeleider Rob Cornelissen.

Daarna volgden de vlaggen, gedragen door de scouts van Sint-Victor die ook vlaggendragers zijn bij de herdenkingen van de beide oorlogen. De volgorde van de vlaggen past binnen een bepaalde discipline: de Belgische vlag, de Vlaamse Leeuw, de Europese vlag en de Turnhoutse vlag.

Dan volgden de prominenten, de genodigden en de bezoekers.
De stoet vertok naar het Calvariekruis waar een podium opgesteld stond. De plechtigheid begon met een woordje van Marc Cornelis, voorzitter van 'Heemkundekring Het Bezemklokje', gevolgd door het openingslied 'Ave Verum' van Camille Saint-Saëns door het Turnhouts gemengd koor 'De Vedel' die in 2016 hun 75-jarig bestaan vieren.

Na dit lied nam de priester het woord waarin hij het begraven in vroegere tijden verduidelijkte, gevolgd door het tweede lied 'Ubi Caritas' van Ola Gjeilo.

 


Daarna ging de priester over tot de kruiswijding en de wijding van het ganse patrimonium. De wijding gebeurde met een palmtak en wijwater zoals dat vroeger de gewoonte was.

Na deze Kruiswijding nam Luc Hermans, schepen van begraafplaatsen van de stad Turnhout, het woord. Daarin beloofde hij dat alle pistes rond erfgoed zullen bewandeld worden i.v.m. het renoveren van dit Calvariekruis van 1888, gegoten door August Van Aerschot in Herentals dat in zich zeer slechte staat bevindt. Hij riep ook de nabestaanden op om de zerken die in zeer slechte staat zijn te herstellen.

Nadien nam Marc Cornelis het woord en pleitte voor het behoud van deze begraafplaats, gevolgd door het derde lied 'Healing Light' van Karl Jenkins.

Na dit prachtige lied volgde de bloemlegging door burgemeester Eric Vos namens de stad Turnhout, en door Rob Cornelissen namens 'Heemkundekring Het Bezemklokje' van Turnhout.

Marc Cornelis dankte iedereen die mee gewerkt heeft aan deze viering. Hij bedankte ook de leden van 't Grafzerkje die deze voormiddag ook al aanwezig waren voor een rondleiding op deze Historische Begraafplaats.

De viering werd afgesloten met 'An Irish Blessing' van James E. Moore Jr.
Na het slotlied en het geweldige applaus, verlieten de kruisdrager, priester en de vlaggendragers de plaats van het Calvariekruis.

De stadsgidsen organiseerden nadien nog verschillende rondleidingen op deze begraafplaats.

 

Dit was niet zomaar een herdenking!

Het stoppen met begraven op het kerkhof rond de Sint-Pieterskerk op de Grote Markt in Turnhout en het aanleggen van een begraafplaats in de Kwakkelstraat van Turnhout kwam niet 'zomaar' uit de lucht gevallen. Het was het gevolg van een in die tijd wetenschappelijke ontdekking. Een beetje geschiedenis...

1784: Men leefde hier toen nog onder Oostenrijkse bezetting, en keizer Jozef II liet een keizerlijk 'edict' (wet) verschijnen, waarin het verboden werd om nog verder midden bewoning te begraven.

1794: Men leefde toen onder Franse bezetting, en de Franse regering verorderde dat begraven binnen de 'stadswallen' niet meer mocht. (1)

(1) Document aan het bestuur van Hasselt dat verder begraven 'binnen de stadswallen' verbood.

1816: We zijn dan bij Nederland gevoegd, bleek dat ook Koning Willem voorstander was om begraafplaatsen buiten de bewoning aan te leggen. Turnhout werd daarvoor verplicht om te stoppen met begraven naast de Sint-Pieterskerk en uit te zien naar een plaats buiten de stadskern. Bij overeenkomst met het 'Armenbureel' (huidig OCMW) kon Turnhout een grond in huur nemen ''gelegen in de nabijheid van het Kruiskapelleke, ten strekke Broekzijde'' nu Kwakkelstraat.

Vanwaar kwam die wetgeving door Oostenrijk, Frankrijk en Nederland? Einde 18de eeuw hadden, vooral in Frankrijk, wetenschappers (2) geconstateerd dat bij bewoners nabij kerkhoven meer ziekten voorkwamen dan bij bewoners die elders woonden.

(2) Lavoisier, Baumé, Berthollet, Gay-Lussac, Proust en vele anderen.

Dat er een verband was tussen begraafplaats en bewoners was vroeg duidelijk, alleen tastte men nog naar de juiste oorzaak. Enige tijd dacht men dat het iets te maken had met 'gassen' boven het kerkhof. Nader onderzoek bracht aan het licht dat het om insijpeling van begraafplaats water in de drinkwaterputten ging.

Hoe dan ook, het bleek een maatregel te zijn die de gezondheid van de Turnhoutse bewoners ten goede kwam en die steeds gebleven is. Het was historisch gezien een grote stap in de richting van langer gezond leven.

Mede omwille van dit algemeen belang, dat de verhuizing van het kerkhof aan de kerk naar de Kwakkelstraat ten gevolg had, menen wij dat het de moeite was deze verjaardag te herdenken!

 

 

Unicum

Naar aanleiding van het onderzoek wanneer het Calvariekruis op de begraafplaats in de Kwakkelstraat van Turnhout voor de eerste keer is gewijd, hebben wij moeten vaststellen dat in de documenten van het kerkfabriek Sint-Pieter, in bewaring stadsarchief van Turnhout, niets hebben kunnen terug vinden van een wijding van het Calvariekruis rond 1888.
In de weekbladen van de Kempenaer en het Aankondigingsblad van 1888 en 1889 vindt men geen vermelding van een wijding.
In 1890 is het Calvariekruis overgekocht door de stad Turnhout en die stond vanaf dan in voor de onderhoud. Dat gebeurde zonder plechtigheden.
Stadsarchivaris Bart Sas heeft ook niets kunnen terug vinden wat betreft de wijding van dit kruis. Onderzoek bij de Kerkraad Sint-Pieter (vroeger Kerkfabriek Sint-Pieter), ook zij hebben niets kunnen terug vinden in verband met de wijding van dit kruis rond 1888. Gib Van der Celen van de Geschiedkundigekring Taxandria en eveneens stadsgids, is al enkele weken bezig met het opzoeken in de archieven voor een lezing 200 jaar Kerkhof, maar ook hij heeft niets tegen gekomen wat er op wijst van een wijding van het Calvariekruis. Dus kunnen wij er zeker van uitgaan dat de Kruiswijding van zaterdag 28 mei 2016 tijdens de viering van het 200 jarig bestaan van de Historische Begraafplaats in de Kwakkelstraat van Turnhout de EERSTE WIJDING WAS NA  128 JAAR!
Dit is een UNICUM!!

 

Rob Cornelissen

 

 

 

 

 

tekst en foto's : Rob Cornelissen