Nieuwsbrief Nr. 84 - november 2014

Merksemonze voorzitter kroop terug in zijn pen….


Merksem: veel te weinig bekend maar zeker de moeite:
 
Slechts 15 Zerkjes voor het bezoek aan de oude begraafplaats aan de Van Heybeeckstraat te Merksem. Lia Somers, voorzitster van de lokale Heemkundige Kring, begroette ons. Omdat het district besloten had om de jaarlijkse hulde aan de gesneuvelden met een week te vervroegen stelde Lia voor om eerst naar het monument van die gesneuvelden te gaan. Maar daarvoor gaf Rudi Nys van Mechamusica, www.mechamusica.be, nog wat interessante informatie bij het door hen in peterschap genomen grafmonument voor orgelbouwer Mortier.
Het monument voor de gesneuvelden is van de  hand van architect Max Winders. Winders huwde met de dochter Carlier, directeur van de Nationale Bank, en verkreeg daardoor veel opdrachten. Maar hij redde ook veel monumenten tijdens de Eerste Wereldoorlog en bracht de goudvoorraad in veiligheid naar Groot-Brittannië. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Max Winders betrokken bij het terughalen van veel kunstschatten. Het beeld op het monument van de gesneuvelden is van de hand van Willy Kreitz. Die was dan weer gehuwd met een kleindochter van Emiel Beuckeleers waar we later nog zouden over hebben. Een mooi monument voor Karel en Isabella Mortelmans , de ouders van componist Lodewijk Mortelmans en bloemenschilder Frans Mortelmans. August Borms werd lid van de Frontbeweging omwille van het feit dat soldaten door Nederlands onkundige officieren bevolen werden. Hij werd ter dood veroordeeld maar zijn straf werd omgezet in levenslang. In 1928 kwam hij vrij. Na de Tweede Wereldoorlog werd hij terug ter dood veroordeeld en deze keer werd het vonnis uitgevoerd. De familie Van Praet, eigenaars van het kasteel Bouckenborg, kreeg een groot monument vol heraldiek en een omgekeerde toorts. Het monument kwam van het kerkhof aan de Sint-Bartholomeuskerk. Hier vertelde Lia Somers wat over het ontstaan van deze begraafplaats. Tot 1926 werd er begraven in en rond de Sint-Bartholomeuskerk. De gemeente zocht grond voor een begraafplaats en eerst had men die gevonden in Schoten. Na protest van de inwoners van Merksem werden gronden aangekocht van de familie Joossens, die als eerste hier begraven werd. Hier vertelde Lia een anekdote van de familie Zeeland. Zij wensten in de kerk begraven te worden maar daar was geen plaats. Ze kregen dan maar een grafmonument tegen de buitenmuur van de kerk. Op een bepaald moment diende de kerk vergroot te worden en dat kon niet aan de zijde van de Bredabaan. De achterzijde was aangewezen en de kerk werd met dertig meter vergroot. Het grafmonument werd terug tegen de achtermuur geplaatst maar de familie Zeeland ligt nu toch … in de kerk.
Een gedenksteen voor de gesneuvelden van 1914 – 1918 sierde oorspronkelijk het gemeentehuis. In het gigantisch grafmonument Wybouw zou enkel het driejarig zoontje liggen. Petrus Vandonnick , politieagent die overleed toen hij laffelijk werd neergeschoten door een overvaller. Een leuke verrassing: het monument voor Joz De Swerts van beeldhouwer Albert Poels was volledig bomenvrij gemaakt. De Swerts tekende karikaturen in Tijbaart de Kater en in Pallieter en was illustrator voor onder meer Zonneland.
Bij Hermanneke Wijns  vertelde Lia het hele droeve verhaal. Wijns viel in mei 1941 met zijn been door een glazen plaat. Herman Wijns kreeg na zijn overlijden geen lijkstijfheid, zijn oogjes “braken” niet, hij bleef de blos behouden op zijn wangen en zijn lipjes bleven vuurrood ondanks het grote bloedverlies door zijn ongeval. Hij werd zaligverklaard omdat er een aantal mirakels gebeurden na zijn overlijden. Zo hing er een seringengeur in de kamer terwijl er geen seringen in de omgeving waren en werd er regelmatig met de brievenbus geklepperd, wat Hermanneke ook deed omdat hij niet aan de bel kon. Sindsdien is zijn laatste rustplaats een “bedevaartsoord” geworden. Meer dan 4.000 bedankingsplaatjes voor verkregen genezingen sieren het graf dat zich oorspronkelijk elders op deze begraafplaats bevond. Een mooi monument voor Frans Wagemans, schapenboer.
Vandaar trok het groepje naar Karel Van Damme, socialistisch voorman. Lia Somers vertelde hier het verhaal van de opkomst van de socialisten en de tegenkantingen die ze kenden van katholieke zijde. Er was zelfs een heus “omkoopschandaal” waar “gratis” drankbonnetjes verkocht werden om van de opbrengst ervan een vlag aan te schaffen. In het begin dienden mensen die naar de bijeenkomsten van de socialisten kwamen de nodige moed op te brengen vandaar dat ze de “onbevreesden” genoemd werden. Van Damme was eveneens provincieraadslid en senator. Vlakbij lag Lode Geysen, regisseur van het Vlaams zangfeest. Een mooi monument van de hand van beeldhouwer, tevens burgemeester van Boechout, Staf Van Sintjan sierde het graf. Hier kregen we weer een leuke anekdote te aanhoren want Lia Somers wees ons op het feit dat het graf tussen een aantal monumenten voor de familie Van den Bulck staat. De familie kreeg ruzie met een welbepaald lid van de familie en besloot dan maar de grond voorzien van hun grafmonument te verkopen aan Geysen. Een eenvoudig graf voor Emiel Beuckeleers. Hij was de laatste eigenaar van het domein Bouckenborg en huwde met een dochter van Donche, eigenaar van een scheepsherstellingsbedrijf. Emiel Beuckeleers was de oprichter van het scheepvaartmuseum. Hij was ook sterrenkundige. Drukker Stockmans ligt onder een groot grafmonument. Charles Stockmans werd in 1942, na verraad van een van zijn werknemers, gefusilleerd. Een mooi beeld voor beeldhouwer Jules Weyns . Verschillende beelden op de Cogels Osylei zijn van zijn hand. Ten slotte belandden we bij het monument voor de familie Jurgens . Deze boterhandelaar kocht het recept voor het vervaardigen van kunstboter: bekend als margarine. Antoon Jurgens kwam vanuit Nederland en richtte hier een fabriek op. Eerst AXA, in 1921 Solo. Naast het graf de sarcofaag voor de familie Era , eveneens actief in de margarine en concurrent van Jurgens. Later fusioneren ze en nog later wordt het Unilever.
Een mooie rondleiding zat er op en wegens de deskundigheid van Lia Somers waren we alweer heel wat wijzer geworden. Lia eindigde dan nog met een gedicht van Toon Hermans en een leuk tekstje van Urbanus.
 
Tekst : Jacques Buermans
Foto's : Jacques Buermans en Edgard Maes.