Nieuwsbrief Nr. 83 - september 2014

Texel met oa de Sovjetbegraafplaats Loladseeen impressie van Leen.


DEN HOORN

Klein dorpje waar de tijd is blijven stilstaan. Enkele huizen in enkele straatjes, een winkel, een oud kerkje en, een kerkhof. Een mengeling van vissersgraven, een drenkeling en gewone bewoners. Wat ze nog niet kennen is peterschap. Er gaan eind dit jaar enkele mooie monumenten verdwijnen…


OUDESCHILD

Iets minder klein dorp met een begraafplaats waar ook een monument is voor de Georgiërs en een vrij groot militair gedeelte (b602). Verder hier ook een mengemoes van vissersgraven, die meestal getooid zijn met een strandpaal, gewone stervelingen en een zeer oud graf van de weeskinderen.
SOVJETBEGRAAFPLAATS “LOLADSE”
Oudeschild - Hier rusten 476 Georgiërs, die bij de opstand van 6 april – 20 mei 1945 tegen de Duitse bezetters van Texel zijn omgekomen.
Schwalwa Loladse was hun commandant.

RUSSENOORLOG
De hier begraven Georgiërs behoorden tot de duizenden, die door de Duitsers tijdens de “Blitskrieg” in 1941 en 1942 krijgsgevangen waren gemaakt. Door de zeer slechte behandeling die zij in krijgsgevangenschap kregen, waren velen uit lijfbehoud genoodzaakt in Duitse militaire dienst te treden. Zo werd het 822° Georgische Bataljon Infanterie gevormd, dat onder andere na een verblijf van 17 maanden in Zandvoort, op 6 februari 1945 op Texel aankwam.
Het bataljon bestond uit bijna 800 Georgiërs en ongeveer 400 Duitsers en stond onder commando van de Duitse majoor Klaus Breitner; slechts enkele officieren kwamen uit Georgië. Toen duidelijk werd dat de oorlogstoestand voor de Duitsers hopeloos was en het bataljon opnieuw overgeplaatst zou worden (men vreesde naar het oosten van Nederland) kwamen de Georgiërs onder leiding van Schwalwa Loladse in de nacht van 5 op 6 april in opstand. De rebellie begon op “Texla” bij Den Burg en breidde zich weldra uit over een groot deel van het eiland. Aanvankelijk leek de opstand te slagen. Honderden Duitsers vonden de dood, maar de belangrijkste militaire bolwerken, de Noordbatterij (Paal 28) en de Zuidbatterij (Paal 9) bleven in Duitse handen.
Vanuit Den Helder en de Zuidbatterij op Texel werden in de namiddag van 6 april Den Burg, Oudeschild en De Waal onder vuur genomen. De gevechten van 6 april tot 20 mei kostten aan bijna 100 Texelaars het leven. Doordat vanuit Den Helder een overmacht van Duitse versterkingen werd aangevoerd, werden de Georgiërs naar het meest noordelijke deel (bij de vuurtoren) verdreven, waar de laatste strijders zich overgaven. Veel opstandelingen waren intussen ondergedoken bij de Texelse bevolking. Na de bevrijding van Texel, op 20 mei 1945, keerden 236 man naar hun vaderland terug.
Tekst en foto's  : Leen Otte