Nieuwsbrief Nr. 76 - juli 2013

Week van de begraafplaatsenimpressies


Schoonselhof komt naar u toe!:

De heemkundige kring van Wilrijk, Wilrica, had voor 24 mei een beroep gedaan Jacques Buermans om de spreekbeurt ‘Schoonselhof komt naar u toe!’ te komen voorstellen.
Aangezien er enkele weken voor die dag in Kasteel Steytelinck, een brand geweest was, moest er uitgekeken worden naar een nieuwe locatie. Dit werd het auditorium van het gemeenschapscentrum van Wilrijk. Er waren niet overdreven veel inschrijvingen, maar door aangepaste affiches te gaan plakken, wilden we elke belangstellende naar de juiste locatie loodsen.
De onzekerheid over het goed functioneren van de technische kant van de zaak, zorgde ervoor dat we ruim op tijd aanwezig waren. Gewapend met een eigen laptop, een reservestick en een pointer met reservebatterijen kwamen we in een uitermate goed uitgeruste zaal aan. Tot onze grote opluchting stond er een laptop en een beamer en een pointer. Er waren zelfs reservebatterijen aanwezig. Met een beetje ruggensteun van de organisatie werkte alles zo goed als direct en volledig naar wens, zodat we onze technische ploeg terug naar huis konden sturen. Er was zelfs een microfoon die best gebruikt zou worden. Op dit vlak kon de avond dus niet meer stuk.
Het was nu wachten op een publiek. En toegegeven, dit deden we met een klein hartje. Uiteindelijk boden zich 23 toeschouwers aan – er was plaats voor 140 man – maar diegenen die er waren, bleken echt geïnteresseerd.
Met een kwartier vertraging begon Jacques aan zijn voordracht. Het werd een worstelwedstrijd tussen Jacques, de microfoon en de pointer, maar er werden veel foto’s getoond; er werd nog veel meer uitleg gegeven en er werd redelijk wat aangepaste muziek gehoord. Even was er een moment van paniek, toen de pointer het plots niet meer deed. De reservebatterijen werden geïnstalleerd en Jacques kon weer verder vertellen. Onderbroken door een pauze met een drankje, bracht Jacques dik twee uur later de avond tot een goed einde en kon iedereen ‘moe maar tevreden’ naar huis.
 
Leen Otte.

Schoonselhof:

Twaalf geïnteresseerden, waaronder iemand die de verre verplaatsing van Brugge maakte, werden verwelkomt door gids Jacques Buermans. Naast een aantal funeraire symbolen stonden we ook stil bij de grote grafmonumenten voor componist Peter Benoit, schrijver Hendrik Conscience en burgemeester Leopold De Wael. Maar er was nog veel meer moois te bewonderen op deze prachtige dodenakker. Onze gids illustreerde zijn betoog met talrijke anekdotes. De tijd vloog voorbij en zelfs de weersgoden waren ons gunstig gezind.
 
Jack Marcova.

Sint Niklaas:

CC Boontje had Marcella Piessens gevraagd als gids voor een rondleiding met het thema "kunst en kunstenaars op de begraafplaats" Wij hadden 37 deelnemers voor deze wandeling. Een zeer mooie en boeiende wandeling langs de graven van bekende kunstenaars en met vooral oog voor al wat kunst is, architectuur, groen beheer, symbolen...
Nadien hadden wij een rouwmaaltijd georganiseerd zoals die vroeger in onze stad werden gelegd, met koffie, mastellen en een boterkoek. Deze fictieve bijeenkomst werd zeer prettig ervaren door de deelnemers. Hiermee werd ook een stukje erfgoed in de kijker gesteld. Het was ook een opsteker om de moderne kunst, die dezelfde avond werd voorgesteld reeds aan de deelnemers te kunnen tonen.

Lucien Bats, voorzitter CC Boontje.

De Panne:

Na de twee eerdere succesvolle deelnames van onze gemeente aan de Week van de Begraafplaatsen, werd beslist om op de ingeslagen weg verder te gaan. Omwille van het grote succes werd de gegidste rondleiding van de 2 vorige jaren op 25 mei 2013 nog eens herhaald. Er werd opnieuw stilgestaan bij de graven van bekende Pannenaars: architecten, kunstenaars, prominenten, politici, volksfiguren en slachtoffers uit beide wereldoorlogen. Daarnaast was er ook aandacht voor de funeraire symboliek en architectuur. Ondanks de relatief jonge leeftijd van de begraafplaats en niettegenstaande de koude wind vonden heel wat mensen de weg naar de begraafplaats. Ook dit jaar werd de wandeling afgesloten met een glaasje jenever, verwijzend naar de traditie van een hartversterkertje na een ontgraving. Op naar de volgende editie!
 
Tekst en foto's : Karine Veranneman.

Westerbegraafplaats Gent:

Zo’n 28 geïnteresseerden maakten hun opwachting om een rondleiding te krijgen van An Hernalsteen, de moeder van alle begraafplaatsgidsen, op de moeder van alle Gentse dodenakkers: Westerbegraafplaats. Onder hen een aantal “fans”, waartoe ik mij ook reken. Naast het feit dat ik in bewondering sta voor haar kennis en gedrevenheid geniet ik met volle teugen van haar verhalen. Verwacht in deze impressie geen verslag (de rondleidingen op de Wester zijn al dikwijls beschreven in eerdere Nieuwsbrieven) maar enkele dingen die mij steeds opvallen bij An op haar Wester. Al bij de inleiding sta ik te popelen tot ze vertelt over haar goede vriend bisschop Bracq die de banvoek over de Westerbegraafplaats spuit vanop zijn kansel. Het schuim staat haar dan bijna op de lippen. Tijdens haar tocht geniet ik van haar pretoogjes wanneer ze vertelt dat het prachtige grafmonument voor Buzzeo – Krieger er kwam dankzij de verkoop van wafels; zij hadden een wafelfabriek. En dan verder wanneer een fabrikant van rubberen voorwerpen vlakbij het Glazen straatje ook zo’n joekel van een monument, vergeef mij de hier op zijn plaats zijnde uitdrukking, kreeg dankzij de verkoop van rubberen voorwerpen boven de toog aan de meisjes van plezier en onder de toog aan de chichimadammen van Gent. Ook wanneer ze bij het graf van Scribe vertelt dat het beeld geprezen werd voor zijn “naturel” waarbij ze dan zegt dat ze de houding uitprobeerde gezeten op een krukje waarbij ze na vijf minuten de kramp kreeg. Ik zie het zo voor mijn ogen. Halverwege lieten de weergoden het afweten en begon het te gieten. Op dat moment kon een ik unieke foto schieten van “onze” Grafzerkjes. Onze gids An Hernalsteen, tevens ondervoorzitster van vzw Grafzerkje kreeg onmiddellijk de nodige steun van de overige aanwezige Grafzerkjes. Achter An: links Leen Otte, duivel-doet-al van vzw Grafzerkje, midden: Rudy D’Hooghe, beheerder van de Gentse begraafplaatsen en lid van onze vzw en rechts: Jacqueline Timmerman, lid en ‘oploster’ van Brusselse en andere mysteries”. En wanneer er dan een mijnheer in het gezelschap durft te vragen hoe lang de rondleiding gaat duren moet die sukkelaar het ettelijke keren ontgelden met haar quote “ik moet voortmaken want om half een staan mijnheer zijn patatjes op”. An Hernalsteen op begraafplaatsen is echt genieten.
 
Tekst en foto's : Jacques Buermans    

Campo Santo Gent:

 De namiddagrondleiding vond plaats in de gietende regen. Maar toch gaven 23 geïnteresseerden present. Hier moest ik toch vaststellen dat An Hernalstoen oud aan het worden is. Niet fysiek want ik bewonder nog steeds haar atletisch lichaam (oei, ga ik nu geen problemen krijgen met haren Dirk?). Wat dan wel: ik werd getroffen door de mildheid waarmee ze over Campo Santo vertelt. Het was ooit anders. Ik zie het zo voor mij. Ze rijdt met haar fiets van haar woonplaats (Melle) naar Sint Amandsberg en onderweg wordt de roep steeds erger “Ik moet naar Campo Santo en ik gids daar niet graag” over “dat rotkerkhof met zijn beroemde beentjes. De mijne (niet An’s benen maar die van haar mensen op de Wester) zijn veel beroemder” tot “en dan hoeft het nog in de gietende regen”. Ze trapt steeds zwaarder en aangekomen was het van “ik ben hier niet graag”. Wel, nu is dit niet meer zo. Ze wordt wel nog eens boos op het Campo Santocomité dat weinig activiteit aan de dag legt. Boven aan de kapel geniet ze wanneer ze kan vertellen over het theekransje van familieleden die allemaal in mekaars omgeving liggen. Bij het graf van Frans Willems terug die pretoogjes wanneer ze de schuld van het, onterechte, feit het Campo Santo zo genoemd wordt kan schuiven op een Antwerpenaar: Hendrik Conscience. Met hem moet ook heel de aanwezige Antwerpse kolonie het ontgelden. Bij Prudens Van Duysse kon ze het weer niet laten om de massa “het loze vissertje” te laten zingen. En dan verschiet iedereen er van dan het nadien nog erger gaat gieten. Eigen schuld, dikke bult. Maar na dik anderhalf uur is het gezelschap nog steeds compleet, maar doornat. Slogan “in weer en wind met Hernalsteen op pad; het kan ons niet deren dat nat!”.
 
Tekst en foto : Jacques Buermans.

Studiedag: beheer van begraafplaatsen en kerkhoven te Laken – organisatie van Epitaaf:

De studiedag werd ingeleid door Linda Van Santvoort, voorzitter van Epitaaf. Men had een inschrijvingsstop moeten doen, maar men was zeer tevreden over de diversiteit van de belangstellenden. Met 40 waren we; het waren enkel de officiële mensen van de ‘Stad Antwerpen’ die te laat waren. Linda legde uit hoe de week van de begraafplaats tot stand gekomen is en hoe de dag er verder zou uitzien. Iedereen zou zijn eigen taal spreken en we moesten ons aan een strak tijdschema houden; iets wat zeer nauwlettend in het oog gehouden werd.
Ze gaf ook nog een kort woordje over het ontstaan van Epitaaf. De vzw is opgericht vanuit een verontwaardiging over de willekeurige vernietiging van talrijke grafmonumenten na het afschaffen van de eeuwigdurende concessie. De reden ‘plaatsgebrek’ is vandaag volledig achterhaald omdat door de talrijke crematies de druk op de begraafplaatsen zeer sterk is afgenomen. Door (willekeurig) te ruimen verstoort men het beeld en door te inventariseren, beschermen, behouden en restaureren, maakt men zich sterk tegenover het beleid.
We gingen van start met een uiteenzetting van het beleid van de drie regionen. Vooraf was hen gevraagd om het te hebben over drie zaken, nl een stand van zaken van het beleid op het gebied van inventaris, beschikbaarheid, conservatie en restauratie; de verhouding tussen hun gewest en de lokale besturen en als laatste hoe ze de toekomst zagen (onderhoud, diefstal enz…). Eerst kwam het Brussels Hoofdstedelijk gewest aan beurt met Maria Van Halen; zij werd gevolgd door Joeri Mertens van het Vlaamse Gewest en afsluiten deden we met de bevlogen uiteenzetting van Xavier Deflorennes. Na de vraagstelling begaf het gezelschap zich naar het café Royal, waar de broodjesmaaltijd klaarstond.
Na de middag ging Bénédicte Verschaeren van start met een uiteenzetting over haar inventarisatie en het belang van een uniforme manier van registreren en inventariseren. Zij werd gevolgd door Anne-Mie Havermans die een staal toonde van haar werkzaamheden. Anne-Mie zette al direct enkele pratende mensen op hun plaats: als ze wilden overleggen, deden ze dat best elders. Iedereen dus weer geboeid aan het luisteren.
Tom Verhofstadt eindigde het theoretisch gedeelte met een evaluatie over de werkzaamheden in de ondergrondse grafgalerijen.
Hierna was het hoog tijd om de benen even te strekken. De groep werd gesplitst: één deel ging mee met Tom naar de werkzaamheden en een bezoek aan de ondergrondse galerijen. Deel twee werd op sleeptouw genomen door Lode Declercq. Ik ging eerst mee met Tom en wisselde die een half uur later in voor Lode Declercq. En ik moet zeggen dat voor mij het interessantste pas op het allerlaatste kwam en dat het veel en veel te kort was. Lode Declercq vertelt misschien niet op een bevlogen manier, maar zijn rondleiding was toch uitermate interessant.
Tegen dat we een drie kwartier later terug aan de uitgang kwamen, moest de portier het hek terug open maken voor ons. Er werd nog een glas aangeboden om de dag af te sluiten.
 
Leen Otte

Sint-Kathelijne-Waver:

We waren in Sint-Katelijne-Waver - funeraire wandeling op de begraafplaats van het centrum – met 21 deelnemers.
 
Tekst en foto : Eddy Van Leuven

Wuustwezel:

Wij hadden 41 betalende bezoekers, kinderen waren gratis.  Omdat dit een openbaar park is zijn er wel heel wat wandelaars gewoon binnengewandeld.  Onze gidsen, verkleed als non en pater, stonden verspreid over het domein. Alle deelnemers waren heel tevreden!
 
Tekst en foto's : Roosmarie Adriaensen

Menen:

Onze bus uitstap op zondag 2 juni  naar een aantal Militaire begraafplaatsen in onze omgeving was een groot succes. De bus zat vol (een 34-tal personen) hebben deelgenomen. Er was zelfs iemand volledig uit Amsterdam gekomen om deze tocht mee te maken. Verder ook wat belangstelling van mensen uit Waregem, Avelgem, en de rest uit Menen en directe omgeving.
We bezochten de Duitse militaire begraafplaatsen van Bousbecque en Halluin (Frankrijk). Op beide ook aandacht voor de Franse militaire begraafplaatsen en in Halluin ook een bezoek aan de Britse begraafplaats. Vandaar terug naar België om een bezoek te brengen aan Kezelberg Cemetry en Moorsele Cemetry. Het bezoek werd afgesloten op de Duitse militaire begraafplaats Menenwald. Een geslaagd bezoek en iedereen heel tevreden. Voor velen was het bezoek aan Halluin en Bousbecque een ontdekking. Weinig kenden het bestaan er van. Door het feit dat we nog een aantal mensen op onze wachtlijst hadden staan werd er beslist om deze tocht nog eens te herhalen. We organiseren de uitstap voor de tweede maal op zondag 17 november. 2014-2018 wenkt hier in de streek.

Tekst en foto's : Yves Dupont & Guy Desloovere.

Koksijde:

We verzorgden twee gidsbeurten op Coxyde Military Cemetery onder de titel “een Britse oase van rust in de duinen”. De deelnemers reageerden heel positief.  Historicus Luc Vanacker die voor de eerste maal gidste voor de afdeling Cultuur en Jeugd, kon zijn publiek heel erg boeien met een combinatie van historiek, anekdotes over de piloten en hun bezoekende families en verbanden naar de huidige tijd. 

 Er waren drie rondleidingen op het Sint-Pieterskerkhof van Koksijde onder de titel “herinnering aan een rijk verleden” met aansluitend bezoek aan de Sint-Pieterskerk. Arnold Torsy is een ervaren gids die reeds jaren gidsbeurten leidt voor verschillende diensten van de gemeente Koksijde.  Ook met deze rondleiding op kerkhof en in de kerk was hij niet aan zijn proefstuk toe.

Gezien de vieringen van 2014-2018 lijkt het ons een goed initiatief om dit oorlogserfgoed verder te ontsluiten en zeker ook Engelstalige en Franstalige gidsen hiervoor te voorzien.

An Dieleman.