Nieuwsbrief Nr. 75 - mei 2013

ErfgoeddagZwijndrecht en Burcht met enkele interessante verhalen


21 april: Erfgoeddag. De stad Antwerpen koos deze dag uit voor een marathon en een massaloop. Gevolg: half Antwerpen onbereikbaar want er dient gewacht te worden tot de laatste pseudo-atleet gepasseerd is en alsof dit alles nog niet voldoende is: kort na de middag wordt de tunnel afgesloten om zo’n 35000 mannen en vrouwen met overgewicht zich door de tunnel te worstelen. Ik had uiteraard kunnen deelnemen maar verkoos toch om tijdig te vertrekken richting Burcht en Zwijndrecht.
 
Om elf uur boden zich een vijftal geïnteresseerden aan voor de eerste rondleiding van de dag op de begraafplaats van Zwijndrecht door de voorzitter van de Heemkundige Kring, Ludo Van der Stock. Al snel groeide de groep aan tot 12 leden. Gestart werd bij Victoria Heirwegh. De dame kreeg een straatnaam want ze werd niet minder dan 103 jaar oud wat de voorzitter deed besluiten dat het in Zwijndrecht toch nog zo slecht niet is. Verder naar de zusters van de Kindsheid Jesu. In 1835 opgericht in Gent, in 1842 naar Zwijndrecht gekomen om onderwijs te geven aan kansarme kinderen en om aan weldadigheid te doen. Later waren ze actief in hun klooster met rusthuis. Bij de toehoorders waren veel ‘lokalen’ wat tot gevolg had dat de rondleiding soms op een koffiekransje leek: “Ik kreeg nog les van zuster X” en “Mijn grootmoeder heeft jaren in het rusthuis doorgebracht”. Ik weet dat je dit als gids op zulk een moment soms wel echt verwenst. Constant Van Goey was burgemeester. In Zwijndrecht waren toen de ‘roden’ en de ‘blauwen’ die de gemeenteraad vormden. Geen socialisten en liberalen maar allebei katholiek, de ‘roden’ progressief de ‘blauwen’ traditioneel. Van Goey loopt over van de blauwen naar de roden en haalt alle mandaten binnen. In 1915 verdwijnt Van Goey en stelt de Duitse bezetter ene Nederlander Christiaan Blom aan als burgemeester. Die maakte er een echt zootje van. Zijn opvolger vond tientallen ongeopende brieven. Constant Van Goey overleed in 1918 in Saint Asaph in Groot-Brittannië en werd daar begraven. De familie Borin – Orlent was afkomstig van Virton en was eigenaar van een lijmfabriek. 
Adhemar Borin sneuvelde in 1918, amper 28 jaar oud. Hier zien we een mooie graftrommel. Jan Baptist Van Goey was burgemeester tussen 1873 en 1879 en terug vanaf 1889. Hij kreeg een sterke oppositie van het Vlaams Hoofd, = de wijk Sint Anneke. Deze wijk wilde een aparte gemeente worden of wilde aangehecht worden bij de stad Antwerpen. Camille Verhelst was een van de ontelbare burgerslachtoffers van de Duitse inval van 19 mei 1940 in Zwijndrecht. Op een rondpunt: Richard Orlent, ondernemer. Tijdens Wereldoorlog I was hij hoofd van het Hulp- en Voedingscomiteit dat zich inzette voor soepbedeling, distributie van kolen en voedsel naast gratis geneeskundige hulp. 
Robert Orlent was voorzitter van de VAB en de watersportvereniging. Daarnaast Gustaaf van Bogaert, burgemeester. Hij was de grondlegger van de Scheldetunnel en was de opvolger van de eerder vernoemde Nederlander Blom. Tijdens zijn bewind werd, op 1 april 1923, Burcht overgeheveld van Oost-Vlaanderen naar de provincie Antwerpen en ging het Vlaams Hoofd naar de stad Antwerpen. Henri Vinck was in 1944 omgekomen door een vliegende bom. 
Ludo van der Stock wees ons op een ‘mysterie’: drie kinderen De Laet, alle drie van verschillende ouders overleden alle drie binnen de week: Armand, zoon van Alfons De Laet, overleed op 11 maart 1928; Leon De Laet, zoon van Frans De Laet, overleed op 16 maart 1928 en Lucienne De Laet, dochter van Constant De Laet, overleed op 17 maart 1928. Ludo liet het over aan de ‘speurders’ om uit te vlooien welk drama zich daar afspeelde. Ludo Van der Stock eindigde bij het graf van schoolmeester Donatus D’Haese en diens zoon Paul. Die vond een schrijfmethode uit waarbij alles vloeiend aan elkaar geschreven werd. Vele van de deelnemers aan de rondleiding kende deze methode. Na meer dan anderhalf uur was een meer dan geslaagde rondleiding achter de rug.
Nu stond ik voor een dilemma: nog naar Burcht gaan met het risico dat ik, omwille van de 10 Miles niet meer door de tunnel kon of Burcht links laten liggen. Ik opteerde voor het eerste en was om 12.45 uur aan de ingang van de begraafplaats. Bruno Byl, gids en schepen van de gemeente Zwijndrecht, stond daar te wachten op een volgende groep en leidde me rond tijdens een blitzbezoek. Gestart werd bij het graf van Godelieve Moenssens. Een aangrijpend verhaal: bij de geboorte van haar kind traden complicaties op met dramatische gevolgen: zij geraakte totaal verlamd. De enige communicatiemogelijkheid die zij nog had met haar omgeving was door te knipperen met haar ogen waardoor zij een soort gebarentaal ontwikkelde. Op die manier is zij erin geslaagd om voor haar overlijden enkele fijne dichtbundels te ‘dicteren’ aan haar omgeving. Op het graf zien we afbeeldingen uit haar sprookjes. De familie Vernimmen werkte bijna allemaal in de openbare dienst en zij bleven allemaal vrijgezel. Germaine Vernimmen was gedurende veertig jaar gemeentesecretaris. Als één iemand het reilen en het zeilen van de gemeente kende, was zij dat wel. 
Frans Kockelberg was worstelkampioen. Op zijn grafmonument komt hij, in 1929, uit voor zijn vrijzinnigheid wat in die tijd niet gebruikelijk was volgens Bruno Byl. Jan Frans Tulpinck (vestigde zich in 1876 in Burcht. Hij ging werken in de guanofabriek van baron Ohlendorff. Hij was weduwnaar en was vergezeld van zijn toen 13-jarige zoon John. Vader Tulpinck overleed in 1900 en werd burgerlijk begraven. Ongeveer een jaar later was zijn grafsteen naar een ontwerp van Clement Jonckeer klaar. Het graf staat open. Op de binnenplaat zie je foto’s van de overledene en de rouwbrief, een grafrede en een laatste groet van zijn zoon. Het graf wordt in de volksmond ‘de muizenval’ genoemd. Zoon John was gefascineerd door de fotografie. Hij liet ongeveer 600 foto’s op glasplaat na die een mooi, vaak ontluisterend beeld schetsen van het vroeg-20ste-eeuwse Burcht. John Tulpinck was ‘uitvinder op bestelling’. Hij ontwikkelde een lichtgevende stok en ontwierp een nieuw muzieksysteem. Het grafmonument komt van het kerkhof rond de kerk in Burcht. 
Verder ging de tocht langs de laatste rustplaats voor Albert Minnebo gemeenteraadslid en voorzitter van de Communistische Partij. Albert zijn zoon, Willy Minnebo was de populaire burgemeester van Zwijndrecht die vorig jaar, als zittend burgemeester, de strijd tegen kanker verloor. Hij werd de eerste groene burgemeester van Vlaanderen. Anna Rosalia Marnef was een van de ontelbare burgerslachtoffers van de Duitse inval van mei 1940 in Burcht. Michel Boons onderging in Amerika een hartoperatie. Bruno Byl vertelde dat dit in die tijd nog een echt risico was waarbij heel de gemeente betrokken was om ‘gelden voor de operatie te vergaren’. Spijtig genoeg overleed Michel op jonge leeftijd. 
Een door de gemeente onderhouden grafmonument voor Koreastrijder August Staes. Paul Van Goethem was de laatste burgemeester van het onafhankelijke Burcht. Frans Van der Stock was provincieraadslid. Hij ijverde voor de afschaffing van de tol aan de Waaslandtunnel. 
Hier ook een graf voor een drieling Bekx die, in 1937, overleed amper twee maanden oud. Het bezoek eindigde bij het graf van Hendrik Byl, de grootvader van de gids, stichter van de CVP, afdeling in Burcht en directeur van de Oefenschool in Antwerpen. Hij was de man die Leo Tindemans in de lokale politiek introduceerde. 
Een bezoek in ijltempo maar dankzij gids Bruno Byl heb ik toch nog enorm veel opgestoken van dit bezoek.
 
Tekst en foto's : Jacques Buermans