Nieuwsbrief Nr. 72 - november 2012

Het verhaal van de naakte man op Père Lachaise met nog een leuk 'eindje'meer dan vier jaar geleden stelde een van onze leden een vraag. Nu een antwoord.


In 2008 krijg ik, denkelijk na een bezoek aan de Parijse begraafplaats Père Lachaise een vraag van Lydia, een van onze leden, een vraag over een beeld van een naakte man dat op de begraafplaats Père Lachaise stond zonder enige vermelding. 
Het was een beeld van de hand van Rembrandt Bugatti (1884 – 1916). Lydia zond mij de hele Bugattigeschiedenis door:

In de familie Bugatti had je Luigi Bugatti (= architect)
 
Hij had een zoon die Carlo Bugatti heette. (= beeldhouwer) Hij is in Parijs gaan wonen, ontwierp juwelen, schilderde, was bevriend met Bayard (= autokenner). Hij stierf in Molsheim maar werd begraven in een familiegraf in Dorlesheim.
 
Carlo Bugatti had 3 kinderen.
   1. Deanice (dochter) begraven in Familiegraf in Dorlesheim
   2. Ettore (zoon) ontwierp auto's, is samen met zijn vrouw in familiegraf in Dorlesheim begraven. Hij had een zoon, Jean Bugatti, die aan de laatste Bugatti's heeft gewerkt. Ook Jean Bugatti werd in        Dorlesheim begraven.
   3. Rembrandt Bugatti (zoon) was ingenieur en ontwierp vooral meubels. Hij was de meest begaafde van de drie kinderen. Hij ontwierp ook het beeldje van de beroemde steigerende olifant die ook gebruikt wordt in de radiatormascot. Hij heeft 7 jaar in België gewoond. Hij verbleef vaak in de zoo van Antwerpen en werd later ereburger van de stad. Hij ging vaak naar Parijs waar hij grote kunstenaars ontmoette. Zijn fabriek van auto's en zijn villa staan in Molsheim. Hij kreeg tuberculose en stierf uiteindelijk door zelfdoding. De begrafenis was in St Germain de Pres (Parijs) en hij werd in Dorlesheim begraven. (In Dorlesheim liggen 5 familieleden van de familie naast elkaar begraven onder horizontaal liggende stenen)
 
In de tuin van het kasteel van de familie Bugatti stond vroeger een gelijkaardig beeld als dat op Père Lachaise.
 
Een Bugattikenner weet dat het beeld er al enige tijd niet meer staat. Hij heeft een foto genomen in de tuin waarop een gelijkaardig beeld staat. Maar het beeld is lichter van kleur, beweert hij. Misschien is het bewerkt, geverfd???
 
De vraag is dus:
- Is dat werkelijk het beeld van in de tuin van de Bugatti's?
- Hoe komt dat op Père Lachaise terecht?
- Waarom staat het daar?
- Wie heeft daarvoor gezorgd?
- Wie ligt eronder begraven? Of komt er nog ooit onder te liggen?
- Sinds wanneer is dat daar geplaatst?
 
Ik stelde de vraag aan de administratie van de begraafplaats Père Lachaise en kreeg volgende reactie:
 
Madame XXX, adjointe au Conservateur du Père-Lachaise, m’a transmis votre demande concernant l’une des tombes de la 35e division du cimetière présentant une statue en bronze du sculpteur Bugatti. Votre message contient beaucoup de questions auxquelles je ne peux malheureusement répondre. En effet, les informations contenues dans les dossiers de concessions sont des informations confidentielles, d’un caractère privé. Elles ne sont donc communiquées, dans l’intérêt des familles, à d’autres personnes que celles reconnues « ayants droit » de la concession.
En respect de ces dispositions, nous ne pouvons donc vous communiquer l’identité des concessionnaires ou des personnes inhumées. Par ailleurs, je dois vous préciser que les dossiers conservés par le cimetière contiennent des informations concernant les opérations funéraires mais pas de renseignements concernant les œuvres et les artistes ayant contribuées au décor des tombes. Ainsi les circonstances de l’installation de cette statue de Bugatti sur cette tombe du Père-Lachaise ne nous sont pas connues.
En revanche, je peux vous communiquer la transcription précise des inscriptions visibles actuellement sur l’œuvre et son support ; à savoir :
- face latérale gauche, sur la plinthe de la statue: «1885 – R. BUGATTI 1916»
- face latérale droite, sur la plinthe de la statue, cachet de fondeur : «CIRE PERDUE / C. VALSUANI / PARIS» et, en dessous, en creux : «REPRODUCTION / FONTE A CIRE PERDUE D’UN SEUL JET / A PARTIR DU MODELE ORIGINAL EN PIERRE».
- face latérale droite de la statue, à la base du rocher: «Bugatti / 1907» 
- face arrière du piédestal en pierre, sur la base: «2 PA 1998 / J. POULAIN».
Op 13 oktober 2012 was ik op Père Lachaise en zag dat het graf nu bewoond is. Er ligt een professor in: Philippe Hamman (1934-2012). Ik vind daar geen bijkomende informatie over.
Ik wist ook dat de Antwerpse Zoo werk bezit (bezat) van deze animalier. Ik googlede eens en kwam op volgend opmerkelijk verhaal dat ik jullie niet wil onthouden:
 
“Ligt “Worst” begraven in een tuin in de Guldenvliesstraat te Berchem?”.
 
We moeten eerst naar Josuë Dupon (1864-1935). Werk van deze kunstenaar vind men heden nog in Antwerpen op diverse plaatsen en in de Antwerpse Zoo. Bekendst is misschien wel de dromedaris en de andere beelden aan de ingang van die dierentuin. Sinds 1898 woont Dupon in de Guldenvliesstraat te Berchem. In 1907 zakt Rembrandt Bugatti af naar Antwerpen waar hij in de Zoo zijn inspiratieplek bij uitstek vind. Hij behoort tot de intimi van Josuë Dupon Bugatti en liet zijn hond bij Dupon logeren telkens hij voor een tijdje naar Parijs terugkeerde. De hond is een dashond die luistert naar de Vlaamse naam “Worst”, denkelijk een idee van Josuë Dupon. En Worst zou, volgens geruchten begraven zijn in de tuin van de woning van Dupon. De huidige eigenares weet een buxusstruik staan uit die periode maar een hondengraf is niet te vinden. Toch een leuk verhaal om bijvoorbeeld aan het graf van Josuë Dupon te vertellen moest dit niet in 2001 afgebroken zijn toen er nog geen interesse was voor funeraire erfgoed.
 
Ten slotte nog dit: Rembrandt Bugatti was zo aangedaan over het feit dat men, omdat men in de Antwerpse Zoo geen geld meer had om de dieren te voederen, vele dieren diende af te maken. Daarnaast kampte hij met financiële problemen en draaide hij op 10 januari 1916 de gaskraan open in zijn atelier op Montparnasse.
 
Tekst en foto's : Jacques Buermans