Nieuwsbrief Nr. 69 - juni 2012

175 jaar Borgerhout en zijn illustere burgers op Schoonselhofons lid Geert Janssens gaf weer het beste van zichzelf.


Met dertien personen vertrokken we stipt op tijd voor een rondleiding langs graven en monumenten van mensen die van ver of van dichtbij iets met Borgerhout te maken hadden. Onze gids was Geert Janssens.
De rondleiding werd georganiseerd vanuit de heemkundige kring van Borgerhout. Omdat in de Week van de Begraafplaatsen enkel op Schoonselhof activiteiten mochten georganiseerd worden, kwam men op het idee om mensen uit Borgerhout te komen zoeken op Schoonselhof. Er zijn een 80 tal graven van Borgerhoutenaars, maar wij bezochten er vandaag een 30 tal waar kort of iets langer bij stilgestaan werd. Aangezien het dit jaar ‘Reuzenjaar’ is in Borgerhout, werd de nadruk gelegd op personen die een link hadden met de Reuzen.
Onze wandeling begon bij Jan Blockx. Hij was een musicus die in 1884 een suite schreef waarvan het thema gebruikt wordt als het Reuzenlied. Dit lied wordt jaarlijks door de Filharmonie gebracht.
De familie Van Geert had een aanzienlijk stuk grond in Borgerhout dat als tuinbouwgebied werd uitgebaat. Het huidige arboretum in Kalmthout was ook eigendom van deze familie. Zij teelden speciale bloemen. De koning van Portugal onderbrak zijn bezoek aan Brussel om te komen kijken naar deze speciale teelt. De familie Van Geert heeft ook Hendrik Conscience geadopteerd nadat deze niet meer terecht kon bij zijn vader omdat vader zich niet kon neerleggen bij het schrijversbestaan van Hendrik.
Alfred De Gottal had een kasteeltje aan de Gitschotellei dat nu afgebroken is. Hij was advocaat en notaris en is gesneuveld in WOII.
Het monument voor Algemeen Stemrecht. In april 1893 begon een staking omdat een wetsvoorstel voor algemeen stemrecht weggestemd was. Er braken rellen uit en er vielen vijf dodelijke slachtoffers. Dit is een monument met veel symboliek: de krans, toortsen, strijdbijl, de muts van de Fransen voor vrijheid en natuurlijk de namen van de vijf slachtoffers.
Alfred Dumont is geboren in Borgerhout. Hij was een ‘self-made-man’ die als kapper begon en later de kolennatie oprichtte. Hij startte ook het hypodroom theater op, schopte het in de politiek tot provincieraadslid voor de liberale partij en was hoofd van het weldadigheidsbureel. Hij trok ook naar Amerika om de 8 uren werkdag te gaan bepleiten. Hij ligt onder een mooi graf met een treurende vrouw, afbeeldingen van een bijenkorf, passer en winkelhaak (vrijmetselaar) en was lid van de loge van Marnix van Sint Aldegonde.
William Wood was een Engelsman die een fabriek wou oprichten in Antwerpen, maar dat werd geweigerd. Hij kwam dan naar borgerhout waar hij de William Woodfabriek oprichtte en 300 mensen tewerkstelde. Het was een scheikundefabriek. In 1815 kwam Koning Willem I van Nederland op bezoek. Wood had twee vrouwen waarbij hij maar liefst 22 kinderen verwekte. Hij was heel sociaal geëngageerd. Hij richtte een bibliotheek op en een school waar Hendrik Conscience leraar was. Hij redde het Felixpakhuis van een brand, maar in 1914 brandde zijn eigen fabriek af. Hij zorgde er ook voor dat anglicanen op Silsburg begraven kunnen worden.
Jozef Lies. De link met Borgerhout is dat het beeld op het graf van Lies gemaakt is door Jacques De Braeckeleer en deze woonde in Borgerhout.
Jacques Kets was de eerste directeur van de zoo en heeft een straat met zijn naam in Borgerhout.
Het monument van de ramp van Corvilain. Daar was een ontploffing op 6 september 1889. Er waren slachtoffers uit Borgerhout en de inhuldiging van het nieuwe gemeentehuis werd uitgesteld door de ramp, maar de echte link met Borgerhout was dat vier van de reuzen voor zes weken naar Parijs mochten gaan om daar te gaan dansen, waarbij geld ingezameld werd voor de slachtoffers van de ontploffingsramp.
Adolf De Roubaix was samen met zijn schoonbroer (familie van Oedenkhoven) oprichter van de Bougiefabriek waar de slachtoffers voor het algemeen stemrecht vielen. Hij was een goed onderhandelaar tijdens de rellen voor dat algemeen stemrecht. Hij was gehuwd men een dame van de familie Pecher en had connecties met Koning Leopold II.
Berten Fermont werd in 1911 in Borgerhout geboren. Hij was gewetensbezwaarde en wou zijn legerdienst niet doen, waarvoor hij een veroordeling kreeg van 4 maanden. Hij stierf in de gevangenis. Het beeld op zijn graf is van Albert Poels.
Jozef De Visch was niet van Borgerhout, maar zijn graf is gemaakt door Baggen, die wel van Borgerhout was.
Louis Huybrechts stierf in 1952 in Borgerhout en was als architect betrokken bij de restauratie van het Rubenshuis.
Herman Van den Reeck woonde in Borgerhout en was student als er op 11 juli 1920 een manifestatie uit de hand loopt en hij neergeschoten wordt. Hij wou de leeuwenvlag van de meisjesgilde verdedigen. Hij werd eerst op de Kielbegraafplaats begraven en later overgebracht naar Schoonselhof. Zijn ouders zijn ook in hetzelfde graf begraven.
Hendrik Conscience werd geboren in Antwerpen, maar woonde in Borgerhout. Hij gaf er ook les en leerde er zelf schrijven bij meester Vercammen.
Henri De Smeth was kunstschilder en debuteerde in 1886 in Gent. Hij kreeg positieve kritiek. Hij maakte illustraties voor de boeken van Hendrik Conscience. Hij overleed in Brasschaat, maar er zijn nog werken van hem terug te vinden in het Museum voor Schone Kunsten.
John Gebruers is afkomstig van het Kiel, maar was betrokken bij de beiaard van Borgerhout. Op Open Monumentendag (9 september 2012) is die beiaard te bezichtigen.
Eugeen Yoors was een pelgrim, afkomstig van Borgerhout.
August Snieders was schrijver en overleed in 1904 op de Turnhoutsebaan.
Willem De Meyer is geboren in Mechelen en overleed in Borgerhout. Hij was muzikant en speelde accordeon. Hij kreeg een monument in het Te Boelaerpark. Zijn vrouw was een Waalse, maar sprak zeer goed Nederlands. Hij was ook actief bij het ontstaan van het Vlaams Nationaal Zangfeest.
Karel Van Den Heuvel was schilder van landschappen.
Remi Van Der Velde was componist en werkte voor de Belgische Radio en Televisie.
Paul Mara woonde in Borgerhout en was kunstenaar en schilder. Hij heeft een museum in Frankrijk.
Alfred Ost is gestorven in Borgerhout. Hij was schilder en werd oorspronkelijk begraven op Silsburg, maar kwam later over naar Schoonselhof. Het gerucht gaat dat het de vader van Alfred is die op Schoonselhof ligt en niet Alfred zelf omdat men de bovenste kist verplaatst heeft; de kist van de persoon die laatst begraven werd en dat was de vader…
Desideer Stracke ofte pater Stracke was als schrijver actief in de literatuurgeschiedenis. Er is een bijhuis van het Xaveriuscollege genaamd naar hem, namelijk het Strackehuis.
Emile Vloors was beeldhouwer en kunstschilder. Hij was directeur van de academie. Zijn echtgenote, Lieve Laridon was ook kunstschilder. Hij had een ontwerp voor een standbeeld voor Peter Benoit, maar dat is er nooit gekomen.
August Van Cauwelaert was dichter en zijn beeld is van Albert Poels.
De familie Oedenkoven. Henri Oedenkoven was burgemeester van Borgerhout en stierf in 1871. Samen met zijn schoonbroer was hij stichter van ‘den Bougie’. Hij probeerde cholera in te perken en het oude Sint Erasmusziekenhuis heeft hij mee opgestart. Hij werkte ook rond mobiliteit en wou rechte straten rondom pleinen. Omdat dit niet goedgekeurd wordt door de gemeenteraad, komt er ruzie en kort daarna sterft Henri Oedenkoven.
De familie Martougin had een chocoladefabriek in Borgerhout. Er was een grote interesse voor de wielersport en zij steunden de oprichting van het sportpaleis. Zij lieten zich niet in met politiek, maar werden wel voorzitter van de wereldtentoonstelling waar Borgerhout een apart paviljoen kreeg.
Eindigen deden we bij Robert Mosuse. Daar kregen we het lied te horen waarvan de muzieklijn op het graf gebeiteld staat. Robert werd geboren in Borgerhout.
Geert eindigde met de mededeling dat het een soort alternatieve rondleiding was omdat alles geconcentreerd werd rond Schoonselhof.
Ik zag redelijk op tegen de opdracht om het verslag te schrijven van deze rondleiding omdat ik niets ken en weet van Borgerhout. Ik had aan Jacques gevraagd voor een wissel, zodat hij het verslag van deze rondleiding zou schrijven. Dat was niet mogelijk; ik moest er dus tegenaan. Nu, Geert is een ongelooflijke gids die een onnavolgbare rust uitstraalt en daardoor zeer veel ruimte laat voor inbreng van andere mensen. Het was een zeer leerrijke rondleiding en ik ben vast van plan om op Silsburg een rondleiding met hem te volgen over de begraafplaats waar hij ‘thuis’ is.
 
Leen Otte
 
Foto’s: Rina Reniers en Ludo Dieltiens