Nieuwsbrief Nr. 55 - mei 2010

Bezoek aan de begraafplaats van Tienenons lid Barbara Daveloose maakte volgend verslag.


Op zaterdag 27 maart was het verzamelen geblazen op de oude begraafplaats van Tienen. En deze keer mogen we echt wel spreken van een oude begraafplaats, ze dateert van 1784.

Het is de voorzitster van de gidsenbond die ons rondleidt op het oude deel. Als stadsgidse  stelt ze niet enkel gidsbeurten op voor het grote publiek, ze spitst zich ook graag toe op het lokaal erfgoed voor de lokale bewoners. En zo is ze bij de begraafplaats terecht gekomen. We krijgen dus meteen de “waarschuwing” dat de rondleiding vooral is toegespitst op personen die voor Tienen belangrijk zijn (waren).

Ook wijst ze ons op de desinteresse van de stad voor deze mooie begraafplaats. Gelukkig kan uw nederige notuliste dit een beetje nuanceren. Stad Tienen heeft bij de Vlaamse Overheid advies gevraagd om de belangrijkste graven in te kleuren op de (niet zo recente) plattegrond(*). Een locale historica zou verder onderzoek doen naar deze graven. Dus toch een positieve noot in het verhaal, en zoals verder blijkt: ’t is nodig want de begraafplaats in Tienen is echt de moeite!

We beginnen bij de kruisen. Zoals op de veel begraafplaatsen, zijn de meeste kruisen in Tienen verdwenen. Onze gidse vertelt ons dat ze zelf al een kruis heeft gerecupereerd en in haar tuin van een plaatsje heeft voorzien.

Op de begraafplaats vinden we weinig symboliek die verwijst naar het beroep van de overledene. Een enkel graf  is versierd met een lier. Het is het graf van een muziekleraar. En natuurlijk herkennen we ook de graven van priesters vrij gemakkelijk. Hier niet enkel aan de kelk, maar ook aan het lam.

En dan komen we bij de mooie kapel op de centrale as. Deze kapel is opgericht ter ere van de voormalige deken van Tienen, EH Rochet. Hij is gestorven bij een bombardement van geallieerden toen hij de biecht aan het afnemen was. Ter verduidelijking: de geallieerden waren ook hier de “goeden” hoor, alleen was hun doelwit niet het ziekenhuis maar de spoorweg. Door het treinverkeer lam te leggen konden ze de Duitsers serieus dwarsbomen. Helaas hebben ze verkeerd gemikt.

De elegante kapel is in zeer slechte staat. Ze wordt niet onderhouden omdat er al jarenlang een discussie woedt rond het eigenaarschap van de kapel tussen de stad en de dekenij. Volgens de laatste berichtgeving zou de kapel onder de verantwoordelijkheid van de stad vallen. Nu  maar hopen dat er snel actie wordt ondernomen.

Dit graf vertelt een minder fraai verhaal uit de geschiedenis van Tienen. Op een dag kwamen leden van de zwarte brigade in Tienen aan om een aantal mensen op te pakken. Dit kwam ter ore van één van de echtgenotes van de beooge mannen. Ze slaagde erin om haar man in veiligheid weg te sturen vooraleer de brigade er aan kwam. Om haar te dwingen te vertellen waar hij was, werd ze zelf op gepakt. Het was niet de bedoeling dat ze zou sterven maar helaas: ze herkende één van haar beulen en liet dit ook blijken. En dit betekende meteen het einde van haar kansen om het er levend vanaf te brengen.

We vervolgen ons enigszins zigzagtraject langsheen de begraafplaatsmuur. Hier liggen de oudste graven. Opvallend op dit oude stuk zijn de talrijke kettingen die nog bewaard zijn rondom de graven.

Op de cippe die bekroond is met een gesluierde vaas en bezet is met platen van wit carraramarmer, is onderaan stuk van een gedicht van Malherbe aangebracht over de roos. Het is een aandenken aan de dochter die op 18-jarige leeftijd stierf. 

Een niet te missen graf voor binnen Tienen is dit van de familie Vinckenbosch van de Suikerrafinaderij. De familie was liberaal gezind en leverde ook enkele burgemeesters.

Het is een vrij eenvoudige maar mooi uitgewerkte stèle die bekroond is met een kruis en waar we de gevleugelde zandloper op aantreffen.

En dan komen we langs de graven van enkele Tiense burgemeesters

Een van de rijkste aan grafsymboliek (en komend van het atelier Salu in Laken) is dat van burgemeester Goosens. Hij was slechts drie jaar burgemeester in Tienen, maar zijn graf is een echt pareltje. Het is een combinatie van allerlei vormen: sarcofaag, hoge cippe bekroond met zuil.

Burgemeester Delporte was dan weer 39 jaar burgemeester (ik dacht te hebben begrepen dat dit nog steeds een record is). Het is dan ook niet verwonderlijk dat we op zijn graf een obilisk aantreffen Zijn graf is een combinatie van een cippe met daarop een obelisk en zijn buste.

We komen dan bij een goed onderhouden neogotische kapel. Deze kapel van de familie Halflamis wordt nog onderhouden door de familie en is de week van Allerheiligen open en toegankelijk.

Nog even opmerken dat we een zeer opmerkzame speurder in ons midden hadden. Het graf van de familie Watremez ontbreekt een medaillon. Blijkbaar is de heer Watremez niet bij zijn vrouw begraven, terwijl dit wel de bedoeling was. Kuifje merkte dat de heer Watremez blijkbaar een beeldhouwer was, cfr de handtekening in het medaillon. Ook merkte ze het graf op van de heer Janssen, een voormalig minister van staat nota bene.

Op het graf van de familie Leon Vaes-Lambeets zien we een kopie van de madonna met kind van Michelangelo. Vaes was graficus, schilder, lesgever. Op het Torekensplein van Tienen staat er een werk van hem.

Verder komen we ook bij het graf van Julia Tulkens, een beroemde dichteres in Tienen. Hoewel ze zeer gevierd was, is het toch maar een zeer sober graf. Blijkbaar was mevr. Tulkens niet zo kerkelijk aangelegd. Ze kwam ook nooit op een kerkhof, het waren haar kinderen die bloemen legden bij het graf van haar overleden echtgenoot toen ze zelf ook nog leefde.

Op het kerkhof treffen we ook verschillende sobere graven van zusters en broeders. Helaas werd mijn hand moe en ik heb niet genoteerd welke verschillende strekkingen hier liggen. Twee ervan heb ik genoteerd: de grauwzusters en de zusters passionisten. De zusters passionisten zijn missiezusters die nog steeds actief zijn en Tienen is een belangrijk oord. Er komen hier nog heel veel buitenlandse missiezusters vooraleer ze op missie vertrekken.

Doordat we geen vast parcours volgen, doorkruisen we de ganse begraafplaats. En zo zien we heel veel bronzen van  Norga. Wat ook opvalt bij deze begraafplaats is de sobere indruk door de grijze steentjes. Op een kleine strooiweide voor de kindje na, is er nergens groen. Ook de voortuinjes van de graven zijn allemaal bedekt met grote arduinen blokken.

Om af te sluiten wil ik eindigen met de stèle van Madeleine Lefort. Ik weet niet of het veel voorkomt dat er op een graf aangegeven staat hoe de ziel zich naar de hemel moet begeven. Op deze steen staat in elk geval: “Toujours tout droit”. En dan kom je er.

Wij waren er ondertussen ook. De ruim twee uur durende wandeling op de begraafplaats was op zijn einde. Een bedanking aan de gidse was zeker op zijn plaats.

Bij het verlaten van de begraafplaats zijn we ook  toujours tout droit  gegaan (toch ongeveer) en vonden we de perfect plek om de dorst te laven en de honger te stillen.

Alweer een geslaagde uitstap!

Tekst en foto's : Barbara Daveloose


(*) Op maandag 22 maart was ik  op de begraafplaats van Tienen, samen met Marcel Celis van het Agentschap Ruimte en Erfgoed. Op Vlaams niveau zit de expertise rond het funerair erfgoed bij het Agentschap Ruimte en Erfgoed (dit is de nieuwe naam voor het Agentschap Ruimtelijke Ordening en Onroerend Erfgoed) waar Marcel Celis nog tot de tweede helft van 2010 actief is. Na zijn pensioen zal het onderzoek over het funerair erfgoed verder worden gezet binnen het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE). En hier komt ondergetekende op de proppen. Het funerair erfgoed is één van mijn verantwoordelijkheden geworden.