Nieuwsbrief Nr. 67 - maart 2012

Vzw Grafzerkje bezoekt Père Lachaise in de regenmoeder van alle begraafplaatsen kwam als laatste aan de beurt.


Tien Grafzerkjes, is zo wat een traditie, vonden mekaar om 9.30 uur om een warm drankje te nuttigen vóór de start van de rondleiding. Het was nodig want de weergoden waren ons niet zo goed gezind. Ons An zou ons An niet zijn wanneer ze afkwam met: “voorzitter, we gaan toch langs Caillebotte? en langs Alphonse Daudet?”. Niet dus. Ik verdenk haar ervan in mijn papieren te zoeken en enkele namen te noteren waar ik zeker niet langs maar ik moet eerlijkheidshalve zeggen dat ze zich voor de rest tijdens de rondleiding heel rustig hield. Het kwam misschien omdat bij de aanvang van de rondgang een aantal mensen naar haar stapten omdat ze dachten dat ze, met haar paraplu met daarop “Guide touristique”, of was het “guide terroristique?, gids van Père Lachaise was. 

Gestart werd 12 “zerkjes” bij Louis Visconti de architect van het nieuwe Louvre en van de immense graftombe voor Napoleon in de Dôme des Invalides. In 1828 was Visconti medestichter van de “Compagnie Générale des Sépultures de Paris” en daarom kreeg hij een prominente plaats op Père Lachaise en een beeldhouwwerk van Victor Leharivel. Broers Jean Pierre Dantan en Antoine Laurent Dantan, beeldhouwers. Een prachtig monument dat wel een restauratiebeurt kan gebruiken in romantische stijl. Giacomo Rossini is de pionier van de korte komische opera. Bekendste werken zijn “De barbier van Sevilla” en “Willem Tell”. Het betreft hier echter een cenotaaf. Zijn lichaam werd, negen jaar na zijn dood, overgebracht naar Firenze waar hij begraven ligt in de Santa Croce. 
Het ossuarium van Père Lachaise, met de naamloze resten, is een processie van mensen op weg naar de dood. Links ziet men de angst voor de dood en rechts de hoop en het berusten in de dood. Het monument is van de hand van Albert Bartholomé die vlakbij “zijn” monument begraven ligt. Fernand Arbelot kreeg een bronzen mannengisant, Arbelot, met in zijn hand een vrouwenmasker, zijn echtgenote. Het is van de hand van de Belgische beeldhouwer Adolphe Wansart. Het epitaaf vermeldt: “Ils furent émerveillés du beau voyage. Qui les mena jusqu’ au bout de la vie”. Alexandre Théodore Brongniart was de architect van Père Lachaise. Zijn grafsteen is verrijkt met een bas-reliëf van de Parijse beurs, die hij zelf niet meer kon voltooien. Naast hem zijn zoon Alexandre Brongniart, geoloog en mineraloog. Op zijn graf een enorme witte vaas want hij was directeur van de beroemde porseleinfabriek van Sèvres. Enkel recent overledenen: Mano Solo, Frans zanger en componist en Claude Chabrol, filmregisseur en grondlegger van de Nouvelle Vague. Luigi Cherubini, componist afkomstig uit Italië. Eerst schrijft hij kerkmuziek, nadien opera’s. Zijn bekendste werk is “Medea”. Hij is vanaf 1822 tot aan zijn dood directeur van het Parijse conservatorium. Op zijn graf is er een afbeelding van de componist. Naast hem een muzikant met een harp die de grote meester lauwert. Het is een monument van Augustin Dumont. Fréderic Chopin de romantische componist bij uitstek. Uit schrik om levend begraven te worden vraagt hij om zijn hart uit zijn lichaam te verwijderen. Na zijn dood wordt inderdaad zijn hart verwijderd en in een urne naar Warchau gebracht, waar het wordt bijgezet in de Heilige Kruiskerk. Zijn lichaam wordt op Père Lachaise begraven maar enkele jaren na zijn dood overgebracht naar Polen. Hier rest alleen nog zijn grafsteen met een “Euterpe” van de hand van Auguste Clésinger. 
Michel Petrucciani, jazzpianist had de wens uitgesproken om naast zijn grote voorbeeld Chopin begraven te worden, wat ook geschiedde. André - Ernest - Modeste Grétry, componist was de zoon van een Luiks violist. Zowel Parijs als Luik eren hem na zijn overlijden met een standbeeld. In de sokkel van het Luikse exemplaar wordt zijn hart bijgezet. François Adrien Boieldieu, componist van komische opera’s. “De kalief van Bagdad” en “La Dame Blanche” zijn van zijn hand. Vincenzo Bellini, componist van opera’s. “Norma” is zijn succesvolste werk. Het is een cenotaaf want het lichaam van Bellini werd 40 jaar na zijn overlijden overgebracht naar zijn geboortestad Catania op Sicilië. Boven het beeld van Bellini de gekroonde muze van de melodie. Théodore Géricault, schilder. In 1819 schildert hij het “Vlot van Medusa”, dat een mijlpaal zal worden in de moderne schilderkunst. De schilder ligt hier ontspannen op zijn zerk, het palet en de kwast nog in zijn hand. Sommige bronnen stellen dat de schilder hier afgebeeld werd na een val van zijn paard, welke hem uiteindelijk fataal zou worden. In het hekje rond de sarcofaag is 20 keer de letter G verwerkt. Het graf werd eerst, in 1840, uitgevoerd in marmer en, in 1884, hermaakt in brons door Antoine Etex. Langs twee recent begraven personen. Marcel Marceau was mimespeler en Karel Appel was expressionistisch schilder en beeldhouwer. Hij was een van de grondleggers van de Cobrabeweging. Een gigantische grafkapel voor Adolphe Thiers, was journalist, advocaat, historicus maar bovenal staatsman. Hij is premier van 1836 tot 1840 en leidt, vanaf 1863, de parlementaire oppositie tegen Napoleon III. In 1871 wordt hij president van de republiek benoemd. Twee jaar later dient hij zijn koffers te pakken. Enkel op 1 november worden de deuren van de het enorme monument geopend. In het midden ligt Thiers, in een sarcofaag die identiek is aan het graf van Napoleon Bonaparte. Boven zijn hoofd een levensgrote engel, zijn vrouw zit aan zijn zijde. Aan weerskanten van het mausoleum zijn reliëfs te zien met strijdende soldaten. Binnen de kortste keren had An gezien dat het poortje toch geopend kon worden zodat er toch nog een blik op hetgeen ik vertelde kon geworpen worden. 
Jacques - Louis David, grootmeester van de Franse schilderkunst en de grondlegger van het zogenaamde neoclassicisme. Door zijn volledige steun aan Robespierre wordt David, in 1793, meegesleurd in diens val en een jaar later wordt de schilder veroordeeld tot gevangenisstraf in de cellen van het “Palais du Luxembourg”. Uit deze periode stammen “Eed in de Kaatsbaan” en “De Dood van Marat”.  In 1795 ontmoet hij Napoleon die hem tien jaar later tot hofschilder benoemt. De val van Napoleon te Waterloo maakt dat hij dient te vluchten naar Brussel waar hij in ballingschap gaat. Enkel het hart van David ligt op Père Lachaise begraven. Zijn lichaam ligt nog steeds op de begraafplaats van Evere daar de Franse koning Charles X de overbrenging van het lichaam weigerde. Cino Del Duca oprichter van een persbureau en uitvinder van de fotoroman. Op zijn graf een brons “de maagd die Christus ondersteunt” van de hand van de Italiaan Francesco Messina. Ferdinand Barbedienne zette een procédé op punt om originele werken te verkleinen. Bezoekers kunnen zich moeilijk intomen om de borstjes aan te raken. Daar het merendeel rechtshandig is, wordt de linkerborst het meest geviseerd. Een aantal “zerkjes” lieten zich hier even gaan. Ted Lapidus was een Frans modeontwerper. Hij was pionier inzake unisexmode. Na in de leer gegaan te zijn bij Christiaan Dior startte Lapidus in 1951 een eigen modebedrijf. George Bizet was componist. Van hem zijn de opera “Carmen”, “L’Arlesienne” en “De Parelvissers”. Een enorm grafmonument voor de verder onbekende Joaquim de Errazu.
 Jean-François Cail was stichter van een locomotievenfabriek. De allegorische figuren in steen zijn van Alfred Thiébault. Een triestig verhaal voor Joseph Eustace Crocé-Spinelli en Henri Sivel. Ze stierven toen de luchtballon de Zenith een hoogte van 8600 meter bereikte. Zij wilden de hogere atmosferische lagen onderzoeken maar stikten door gebrek aan zuurstof. Het monument is van Jean Dumilâtre. Een Antwerpenaar op Père Lachaise: Albert Grisar was componist. Charles-Auguste De Morny, graaf, politicus en halfbroer van Napoleon III kreeg een monument in eclectische stijl van Eugène Viollet-le-Duc. Eugène Delacroix was de belangrijkste schilder uit de Franse romantiek. Hij vroeg en kreeg een zwarte sarcofaag vergelijkbaar met de graftombe voor Scipio. Honoré de Balzac, een der grootste vertegenwoordigers van de Franse literatuur. Hij schrijft 90 romans, novellen en verhalen en een aantal toneelstukken. Zijn werk werd bijeengebracht onder “Comédie Humaine”. Vrijmetselaar. De koperen buste is van David d’Angers. 
Onder het moto “is het niet groot genoeg mag je het terugbrengen”: Louis Félix de Beaujour, diplomaat en consul. Het monument is 16 meter hoog, de ondergrond is 21 meter breed en de “schoorsteen” is van de hand van François Cendrier. Een zeer passende naam. Het monument kreeg ook een andere naam “de grote penis”. De Beaujour wenste dat zijn grafmonument een kopij van de vuurtoren van Alexandrië zou zijn. Voor het monument bevindt zich de laatste rustplaats voor de familie Diaz-Santos. Het werd opgericht ter ere van dochter Charlotte die overleed op 16-jarige leeftijd. Volgens de “geschiedenis” zou één miljoen Franse frank, uit 1827, aangeboden  zijn aan wie een jaar in de kelder opgesloten bleef. Niemand lukte, iedereen werd gek voor de periode omwas. Ons An was al onmiddellijk bereid om op het aanbod in te gaan … als ze maar genoeg sigaretten meekreeg. Allan Kardec is de vader van het Franse spiritisme. Het graf van Kardec is het meest bloemrijke van alle graven op Père Lachaise. De bronzen buste, van de hand van Romain Capellaro, glanst door de vele aanrakingen van Kardecs getrouwen. De buste staat onder een granieten dolmen dat het Keltische karakter van Kardec moet benadrukken. Vrouwelijke adepten willen nog wel eens in zwijm vallen voor het beeld van hun meester. De fanatiekste volgelingen geloven dat de ogen op en dichtgaan. Imre Nagy was eerste minister van Hongarije. Hij werd slachtoffer van de opstand in1956 en werd, in 1958, gefusilleerd in Praag. “Le bateau de la liberté” is enkel een monument. Nagy werd in 1989 te Budapest herbegraven en kreeg een staatsbegrafenis. Marie Trintignant was  actrice en de dochter van Jean Louis Trintingant. Zij werd omgebracht in Vilnius in Litouwen door haar vriend Betrand Cantat, rockzanger van Noir Désir. Vlakbij Gilbert Becaud, zanger.  Bekende nummers van hem zijn “Et maintenant”, “Nathalie”, “l’Important c’est la rose”, “Quand il est mort le poète” en “Le jour òu la pluie viendra”. Sarah Bernhardt was actrice. Haar bekendste rol was die in “La dame aux Camelias”. Yves Montand, auteur en chansonnier. Hij is goed bevriend met Edith Piaf. In 1949 ontmoet hij Simone Signoret, actrice. Naast de graftombe werden berken geplant afkomstig van hun huis.
Het crematorium van de hand van Formigé en in dienst gekomen in 1899. Maria Callas was operadiva. Enkele jaren later naar haar verassing werd de as uitgestrooid over de Egeïsche zee zoals Callas wenste. Isadora Duncan wordt als een der belangrijkste grondleggers van de moderne dans beschouwd. Zij komt abrupt aan haar einde. Op 14 september 1927 stapt ze in haar gloednieuwe open Bugattisportwagen. Om haar nek draagt ze een lange rode sjaal. Vlak voordat ze instapt roept ze “Dag vrienden, ik ben op weg naar de glorie”. Dat zijn dan ook haar laatste woorden, want de lange sjaal wappert tussen de wielen van de auto en vindt Duncan in één klap de dood. Wanneer ze een week later wordt gecremeerd bedekt de rode sjaal de lijkkist. Laurent Fignon was wielrenner. Hij won twee keer de Ronde van Frankrijk: in 1983 en in 1984. Hij werd in 1989 tweede op acht seconden van de Amerikaan Greg Lemond. Fignons bijnaam luidde “Le Professeur”, mede door zijn karakteristieke bril. Cléo de Merode was actrice en danseres en ze had verscheidene tumultueuze liefdesrelaties. Ze was onder meer de maîtresse van Leopold II van België. Dankzij haar werd Leopold II Cléopold genoemd. Oscar Wilde was een der meest toonaangevende Europese dichters en schrijvers. Afkomstig uit Ierland en met als bekendste werk “het portret van Dorian Gray”. Het grafmonument is geschonken door een anoniem gebleven vrouwelijke bewonderaar en ontworpen door beeldhouwer Jacob Epstein. De sfinx heeft de gelaatstrekken van Wilde. Het is schandalig hoe men met dit monument omgaat. Enkele jaren geleden werd het nog volledig gereinigd. Zénobe-Théophile Gramme. Op zijn grafmonument wordt Gramme door beeldhouwer Mathurin Moreau voorgesteld in een Louis XVI zetel met de dynamo, waarvan hij de uitvinder was, in de hand. Caroline Delacroix. Zij leerde koning Leopold II kennen en verbrak haar verloving met Antoine Durrieux een dubieus officier die enkele malen op non actief werd geplaatst. Zij kreeg twee kinderen van Leopold II. Zij huwde Leopold II op 14 december 1909, drie dagen voor diens overlijden. Na diens overlijden diende zij onverwijld het land te verlaten. Zij huwde met Antoine Durrieux, de haar twee kinderen erkende. Edith Piaf, echte naam Edith Gassion. Op zevenjarige leeftijd neemt haar vader, een straatacrobaat, haar mee door de straten van Parijs. Ze treedt op in cabarets en neemt de artiestennaam Piaf (mus) aan. Eind jaren veertig heeft ze een relatie met bokskampioen Marcel Cerdan, tot deze in 1949 bij een vliegtuigongeval om het leven komt. In 1952 huwt ze zanger Jacques Pils. In 1957 scheiden ze. In 1962 maakt Piaf kennis met Théo Sarapo met wie ze huwt. Haar grootste nummers zijn “Milord”, “La vie en rose” en “Non je ne regrette rien”. Vlakbij ligt Henri Salvador, zanger en gitarist. Bekendste liedjes: “Zorro est arrivé” en “Juanita Banana”. Schilder Amadeo Modigliani deelt zijn laatste rustplaats met zijn vriendin en model Jeanne Hébuterne. Hij sterft, amper 36 jaar oud, aan tuberculose. Zijn vriendin die, bij het overlijden van Modigliani, moet bevallen van hun tweede kind rent naar het lijkenhuis, zoent het gelaat van haar vriend en pleegt zelfmoord door zich van de vijfde verdieping uit het raam te werpen. Victor Noir (1848 – 1870) was journalist. In 1870 lopen de gemoederen in Frankrijk op tussen de aanhangers van Napoleon III en degenen die van het land weer een republiek willen maken. Tijdens de voorbereiding van een duel. wordt Victor Noir door Pierre Bonaparte doodgeschoten. Noirs begrafenis loopt uit tot een grote manifestatie tegen het keizerrijk en de Bonapartes. Het levensecht monument, door Jules Lalou, wordt nog altijd druk bezocht. Het verhaal wil dat het aanraken van zijn geslachtsdeel de vruchtbaarheid vergroot. De bobbel in de broek van het beeld is dan ook altijd flink opgepoetst. De heren raken de voeten aan. Hier lieten de vrouwelijke “zerkjes” zich even gaan. Schrijvers Jean de la Fontaine en Jean Baptiste Molière lagen eerst elders maar werden naar Père Lachaise overgebracht om Parijzenaars aan te zetten zich hier te laten begraven. 
Antoine – Augustin Parmentier introduceerde de aardappel in Frankrijk. Op vele menukaarten staat bij de aardappel de toevoeging “parmentier” en op zijn grafsteen staat “l’ inventeur de la pomme de terre”. Rondom graf bevonden er zich aardappelplanten. Nu laten er een aantal aardappelen op het grafmonument. Op divisie 38 komen we verschillende generaals uit het leger van Napoleon tegen: Louis-Gabriel Suchet, maarschalk , Joachim Murat, maarschalk, Denis Decres, admiraal, Dominique Larrey, militair chirurg. Jacques Nicolas Gobert, generaal en Maximilien Sébastien Foy, generaal. Een gigantisch mausoleum uit witte marmer in drie verdiepingen voor Elisabeth Demidoff – Strogonoff. De overlevering wil dat degene die een jaar onafgebroken in de graftombe durft te blijven een bedrag van twee miljoen roebels krijgt. Voor zover bekend heeft niemand het ooit uitgeprobeerd. Het verhaal is identiek aan het verhaal dat we eerder al hoorden bij het graf van Diaz-Santos. Verder komen we nog de grafmonumenten voor François Vincent Raspail, chemicus en politicus en Jean François Champollion, egyptoloog en archeoloog tegen. Champollion lukt erin om hiërogliefen te ontcijferen met de steen van Rosetta. Het is een blok basalt door een soldaat gevonden in Rosetta, een Egyptisch kustplaatsje en bevat drie talen: Grieks, Egyptische hiërogliefen en het Egyptisch demotisch schrift. Zijn grafsteen heeft uiteraard de vorm van een obelisk. 
Vandaar naar het meest bezochte grafmonument. Dit voor Jim Morrison, zanger van de rockgroep The Doors. Morrison stierf aan een overdosis drugs. Het graf is een bedevaartplaats voor rockfanaten. De nabestaanden van de buurgraven zijn niet gelukkig met deze situatie zodat er tegenwoordig constant door politie gepatrouilleerd wordt en de fans, die het iets te bont maken, verwijderd worden. Georges Rodenbach, symbolistisch Belgisch dichter en niet de man van de brouwerij. Het grafmonument voor de schrijver van “Bruges La Morte” werd in 1902 verwezenlijkt door Charlotte Besnard. Beeldhouwer Albert Roze werd door dit werk geïnspireerd bij het maken van zijn graftombe voor Jules Verne in Amiens, in 1907. Ludo wees ons hier op de nabijheid van de laatste rustplaats voor de Belgische schilder Alfred Stevens. Alweer wat wijzer geworden. Aan het eind van de rondgang nog het verhaal van Abélard & Heloïse. Monnik Abélard onderrichtte theologie en raakte in vervoering van zijn leerling Heloïse. Zij kregen een kind. Abélard werd door de oom van Heloïse, kanunnik Fulbert, gecastreerd. Abélard trok van klooster naar klooster terwijl Heloïse abdis werd. De briefwisseling tussen die twee was vurig en ontroerend. Na de dood van Heloïse werden zij samen begraven in de kerk te Nogent sur Seine (1164). In 1497 werden de lichamen gescheiden en aan weerszijden van het koor geplaatst. Een latere abdis bracht de lichamen weer samen. Na de Franse revolutie kwamen de lichamen bij Alexandre Lenoir die een nieuw grafmonument oprichtte in neogotische stijl en de twee geliefden samenbracht op Père Lachaise, in 1817, eveneens met de bedoeling om de Parijzenaars ertoe te bewegen hun overledenen naar de nieuwe begraafplaats te brengen. Het grafmonument wordt momenteel grondig gerestaureerd. 
Jacob Roblès kreeg het werk “de stilte” van Antoine Auguste Préault op zijn graf. Grafzerkjes zagen hier waar we ons logo vandaan haalden. Eindigen deden we met het prachtige art nouveaumonument van Hector Guimard voor handelaar Ernest Caillat.
Het had intussen opgehouden met regenen en het merendeel van de zerkjes stapten nog af in een nabijgelegen restaurant om een gezamenlijke maaltijd te nuttigen. Moe maar voldaan kwam er zo een eind aan een geslaagde driedaagse. Er werden al plannen gesmeed voor 2012.
 
Jacques Buermans
 
Foto’s Ria Vaes en Geert Janssens