Nieuwsbrief Nr. 64 - september 2011

Tante Kato ging op reis en zag de graven van de Romanovsweer een nieuwe ontdekking van tante Kato.


Tsarendynastie * 1725-1998 * Petrus-en-Pauluskathedraal Sint-Petersburg, Rusland

In 2003 vierde Sint-Petersburg, de stad gesticht op het Hazeneiland door Peter de Grote, haar 300ste verjaardag.  U kent hem misschien : de tsaar die een standbeeld heeft in Antwerpen en Zaandam en in die laatste eveneens het Tsaar Peterhuisje.  Onder Peter de Grote werd Petersburg (de Sint- kwam er later bij) hoofdstad van Rusland en die bleef dat tot de komst van de bolsjevieken, die de naam veranderden in Leningrad en de hoofdstad terug naar Moskou verhuisden.

Volgens Peter de Grotes wens werden zijn nazaten -met een paar uitzonderingen- begraven in de Petrus-en-Pauluskathedraal.  Hier geen uitgebreide bespreking van een enkeling, wél enkele sappige verhaaltjes, markante overlijdens of een graf dat eruit springt.  Hmm, we zijn goed begonnen.  Toch een woordje uitleg over de aangehaalde data 1725 en 1998.  1725 is de sterfdatum van Peter de Grote, daarom neem ik die als begindatum  Hij is zeker niet de eerste die er begraven werd.  In 1715 overleed zijn schoonzuster en in 1718 zijn zoon (de zo geroemde Peter de Grote had hem laten doodmartelen... of deed hij het zelf ?).  Zij liggen achterin de kathedraal begraven.  1998 neem ik als einddatum, da’s namelijk de herbegraving van de tsarenfamilie, die in 1918 gefusilleerd werd.  Maar ook na 1998 werden hier nog familieleden bijgezet, en er zullen er nog volgen ...

De 36 lege sarcofagen -het eigenlijke graf is ondergronds- zijn over de hele kathedraal verspreid en zij zien er ongeveer allemaal -weer met met enkele uitzonderingen- hetzelfde uit.  Dat was niet altijd zo.  Er waren graven versierd met gouden of zilveren laurierkransen of Fabergé-eieren.  Het blonk er, schitterde er.  Dat was niet naar de zin van Stalin : een uniforme  witmarmeren sarcofaag met centraal een Grieks-orthodox kruis, eventuele eretekenen en voor de tsaren op de vier hoeken hun embleem : de tweekoppige adelaar.  En die juwelen, da’s voor de musea.

Peter I de Grote (°1672, r. 1682-1725)

Peter de Grote was een “boom van een vent”.  Letterlijk met zijn 2,04 meter.  Pjotr, zoals zijn naam écht klonk, moderniseerde Rusland en richtte zich op het westen.  Hij was de vijfde tsaar van de Romanov-dynastie en vòòr hem werden alle tsaren en hun familie begraven in de Aartsengel Michaëlkathedraal van het Kremlin in hoofdstad Moskou, waar zich ook de graven van de tsaren van de Riurik-dynastie (862 -1610) bevinden.  Keizer (hij liet de naam tsaar vervangen door keizer, wat eigenlijk hetzelfde betekent) Peter de Grote werd begraven in de kathedraal die nog volop in aanbouw was.  Zijn sarcofaag bevindt zich rechts vooraan.  De tombe is versierd met zijn borstbeeld.  Zelfs in sovjettijden tooiden bloemen zijn graf, zegt men...

Hier even vermelden dat tsaar Peter II (°1715, r. 1727-1730) het hof terug naar Moskou verhuisde en dat hij bijgevolg daar begraven werd.  Da’s dus één van de hierboven vermelde uitzonderingen.

Peter III (°1728, r. 1762-1762) en Catharina II de Grote (°1729, r. 1762-1796)

Vredig naast elkaar rechts vooraan de tombes van het echtpaar Peter III en Catharina II de Grote, van geboorte een Duitse prinses.  Niet-Russische tsarina’s bekeerden zich vòòr hun huwelijk tot de Russisch-orthodoxe kerk en kregen een nieuwe Russische naam.  Tussen de twee sarcofagen staat een klein icoontje van Moeder Gods met Kind.  De vermelde data zijn hun geboortedatum én in plaats van hun sterfdatum de datum van hun begraving.  Hierachter schuilt een koningsdrama, een macaber spel van zoon Paul I.  Zijn moeder en vader (was hij dat wel ?) hadden slechts één gevoelen voor elkaar : haat.  Eenzelfde haatgevoel hadden moeder en zoon.  Algemeen wordt aanvaard dat Catharina de Grote de opdrachtgeefster was voor de moord op haar man.  Toen Paul I na de dood van zijn moeder tsaar werd, nam hij wraak.  Hij liet zijn vaders lichaam opgraven (Alexander Nevskyklooster in Sint-Petersburg).  Het skelet werd gekroond en overgebracht naar het Winterpaleis waar het echtpaar twee dagen naast elkaar opgebaard lag.  Daarna volgde de dubbele begrafenis in de Petrus-en-Pauluskathedraal.  Tot het einde der tijden rusten slachtoffer en moordenares gedwongen naast elkaar.  En Paul I (°1754, r. 1796-1801), die ligt aan de andere kant van de iconostase, vooraan links.  Paul I, met zijn afkeer voor vrouwelijke heerseressen, voerde in dat alleen mannelijke eerstgeborenen keizer konden worden.  Hij werd vermoord door favorieten van zijn moeder.  Rusland heeft een devote verering voor tsaren, kroonprinsen en leiders die vermoord werden, mede daarom is zijn tombe altijd versierd met bloemen.  Even vermelden dat Paul I de vader was van Anna Pavlovna (1795-1865), die in 1816 huwde met de latere koning Willem II der Nederlanden (°1792, r. 1840-1849).

Alexander I (°1777, r. 1801-1825)

Alexander I, de zoon van Paul I -en de lievelingskleinzoon van Catharina de Grote- vertrok eind 1825 met zijn zieke echtgenote naar Taganrog aan de zuidelijke Zee van Azov.  Hij overleed er aan tyfus, malaria of vergiftiging.  Sterven in een godverlaten gat, dat vraagt om op hol geslagen verhalen, vol verbeelding en bijgeloof.  Het overbrengen van de stoffelijke resten naar Sint-Petersburg duurde drie maanden.  Volgens de Russische traditie moest de overleden tsaar in een open kist tentoongesteld worden, wat niet gebeurde.  Al snel gingen de geruchten dat Alexander I niet gestorven was maar ergens teruggetrokken verder leefde...  Elf jaar later ging de aandacht naar de in Siberië wonende monnik Fjodor Kouzmitch, die ontzettend op Alexander I leek.  Men wist niets over de man, geen geboorteplaats of -datum, geen afkomst, geen familie...  Hij échter wist alles over de Russen die in 1814 Parijs veroverden en nog andere feiten die alleen ingewijden konden weten.  De zonderling trok pelgrims aan, ook na zijn dood (1864).  Dit “spook” dwaalde nog jaren door de Russische verhalen en zelfs de Sovjets kregen het er van op hun heupen.  Zij lieten het graf van Alexander I openen in 1926.  Wie stond er met open mond ?  Wij allemaal, want de tombe was leeg. 

Alexander II (°1818, r. 1855-1881) en tsarina Maria Alexandrovna (1824-1880)

Tussen de witte marmeren sarcofagen vallen twee kleurrijke op.  Alexander II overleefde de achtste aanslag op zijn leven niet.  Op de plek waar hij vermoord werd, bouwde zijn zoon Alexander III de kerk “Heiland op het Verspilde bloed”.  Zijn monumentale tombe is uitgevoerd in groen jaspis van het Altaï-gebergte.  Naast hem vindt men die van zijn echtgenote Maria Alexandrovna, uitgevoerd in roze kwarts van de Oeral.  De ornamenten zoals een Russisch-orthodox kruis zijn in reliëf uitgevoerd in dezelfde materie.

Maria Feodorovna (1847-1928) huwde in 1866 de latere Alexander III (°1845, r. 1881-1894), u weet wel : de tsaar naar wie een brug in Parijs genoemd is.  Zij was de moeder van Nicolaas II en kon in 1919 met hulp van de Britse marine via de Zwarte Zee ontsnappen.  Dagmar -zo was haar geboortenaam- vond toevlucht in haar thuisland Denemarken, overleed er in 1928 en werd begraven in de koninklijke kathedraal van Roskilde.  Het was haar wens naast haar echtgenoot begraven te worden.  Na lange onderhandelingen tussen de Russische en Deense autoriteiten werd de tsarina in september 2006 opgegraven en overgebracht naar Sint-Petersburg waar zij een officiële begrafenismis kreeg in de Sint-Isaackathedraal.  Zij werd met veel luister bijgezet naast haar echtgenoot en rust onder een “uniforme” witte sarcofaag.  In die Petrus-en-Pauluskathedraal werd de plechtigheid bijgewoond door veel hooggeplaatsten en ik heb ergens gelezen dat vòòr de kist naar beneden gelaten werd een jonge Deense diplomaat in de put gevallen is.  Dààr heb ik echter geen beelden van gevonden.  Of is het hedendaagse op hol geslagen fantasie ?

Nicolaas II (°1868, r. 1894-1917, +1918) en zijn familie

Bij het binnenkomen van de kathedraal is rechts de Heilige Catharina Martelares-kapel.  Daar ligt de 19de en laatste tsaar samen met zijn familie begraven.  Na zijn aftreden op 2 maart 1917 kwam een einde aan 304 jaren Romanov-dynastie.  Voor zover we de gebeurtenissen kort kunnen verhalen : na zijn aftreden vroeg het voorlopige bewind aan Groot-Brittannië de keizerlijke familie op te vangen, wat geweigerd werd.  Ook Denemarken (beide landen hadden familiale banden) zag niets in opvang van de bannelingen.  Na een verblijf van vijf maanden in het Alexanderpaleis in Tsarskoïe Selo (letterlijk het dorp van de tsaren) werd de familie, begeleid door een escorte van 327 bewakers, naar Tobolsk, Siberië vervoerd, waar zij hoorden van de Oktoberrevolutie.  Uiteindelijk kwamen ze in Jekaterinenburg, op de grens van Europa en Azië, iets meer dan 1.818 kilometer van Moskou terecht, waar ze in handen van extremisten vielen.  Het groepje was inmiddels gereduceerd tot elf personen (echtpaar, vijf kinderen en vier bedienden).  In de nacht van 17 op 18 juli werden zij gefusilleerd.   De in stukken gesneden en verbrande lijken werden in een oude mijn gedumpt.  Jaren gingen er fantasieën over de overlevende dochter Anastasia, een fabeltje gebaseerd op geldgewin.  In het geheim werd jaren naar overblijfselen gezocht en op 11 juli 1991 maakte men officieel bekend dat de resten van de laatste tsarenfamilie gevonden waren in Jekaterinenburg.  DNA-onderzoek in Rusland, Groot Brittannië en de Verenigde Staten bevestigden overeenkomst met de Hertog van Edinburgh (Prins Philip, de echtgenoot van koningin Elizabeth II).  U mag er zijn stamboom op nakijken : er zijn familiale banden met Nicolaas II én met zijn echtgenote tsarina Alexandra Fedorovna.  Gezien de positieve resultaten werd overgegaan tot herbegraving op 17 juli 1998, tachtig jaar na de executie.  De niet al te grote Petrus-en-Pauluskathedraal van Sint-Petersburg (na de val van de USSR kreeg de stad haar oude naam terug) was overvol : meer dan vijftig overgebleven familieleden, ambassadeurs, prinsen en prinsessen.  President Boris Jeltsin bood openlijk excuses aan.  In de Catharinakapel staat links de sarcofaag van Nicolaas II en op de muren staan de gedenkplaten van zijn vrouw Alexandra Fedorovna  (1872-1918), hun kinderen de groothertoginnen Olga (°1895) Tatiana (°1897) en Maria (°1899) en hun bedienden.  Twee namen ontbreken : tsarevitsj Alexis (°1904) en zijn zus Anastasia (°1901; ja, zij wéér).  Zij werden in 1918 op een andere plek begraven en pas in 2007 teruggevonden.  Ook hier was het DNA-onderzoek positief.  Hun herbegraving is “in bespreking”.  De hele familie is in de Russisch-orthodoxe kerk opgenomen als heilige martelaren. 

Het huis waar de Romanovs in Jekaterinenburg verbleven werd in 1975 afgebroken.  Boris Jeltsin (jawel, dezelfde) had toen de leiding van de werken.  Op die plek werd in 2000 “De kathedraal op het Verspilde bloed” gebouwd.  Telkens men die naam tegenkomt in Rusland (cfr Uglich en Sint-Petersburg) mag men zeker zijn dat op die plek een tsaar of troonopvolger vermoord werd.

Ik eindig met “Mechelse klanken” want de beiaard van deze kathedraal is een geschenk uit Vlaanderen, tot stand gekomen o.l.v. de Koninklijke Beiaardschool “Jef Denyn”.  De 51 klokken zijn “een teken van vriendschap en harmonie tussen alle volkeren”.

Tekst en foto's : Tante Kato