Nieuwsbrief Nr. 63 - juli 2011

Restauratie toegangshek hoofdingang algemene begraafplaats “Akendam”informatie vanuit Nederland


Geschiedenis:

Het toegangshek van de huidige hoofdingang van de begraafplaats is gelegen aan de Kleverlaan. De oorspronkelijke hoofdingang was gelegen aan de Schoterweg. De ingang is in 1916 tijdens de uitbreiding van de begraafplaats verplaatst naar de Kleverlaan.

De hoofdingang bestaat uit vier gemetselde pijlers, paar gewijs geplaatst aan weerzijden van de oprijlaan naar het mausoleum. Tussen deze pijlers zijn, voor die tijd, in sober smeedwerk uitgevoerde draaihekken geplaatst, dubbele ter afsluiting van de oprijlaan en twee enkele ter afsluiting van de voetgangersdoorgang aan weerzijden van het dubbele hek.

De vier pijlers staan op een kruisvormig grondplan en bestaan uit een basement van zandsteen en opgaand metselwerk in rode baksteen dat aan de bovenzijde door een fries met kroonlijst wordt afgesloten. Ter bekroning heeft elke pijler een met festoenen omklede asurn die, evenals het vries en de kroonlijst, is uitgevoerd in zandsteen. Het dubbele draaihek, dat de oprijlaan afsluit, heeft aan de bovenzijde een spiegelboog. Daaronder bevindt zich het motief van een slang die in zijn staart bijt als symbool voor de eeuwigheid. De loophekken aan weerzijden daarvan zijn gedecoreerd met centraal geplaatst rozetten. De draaihekken zijn zilvergrijs geschilderd.

Het onderhoud:

In het verleden zijn de hekken wel onderhouden, maar door gebrek aan voldoende financiële middelen, verwaterde het onderhoud en verloor het hekwerk zijn beschermende verflaag. Door corrosie van de bevestigingspunten in het metselwerk van de pijlers, gingen de hekken uithangen en konden deze op den duur niet meer goed geopend en gesloten worden. Ook was deze corrosie er de oorzaak van de pijlers ernstig gingen scheuren en dreigden de bevestigingspunten geheel uit het metselwerk gedrukt te worden. Door het verlies van de beschermende verflaag en aan het hekwerk klevende natte boombladeren vrat de met zure regen bedekte bladeren zich een weg in het matig en soms onbeschermde smeedijzer, met als gevolg dat er hele diepe wonden in het ijzer kwamen. Omdat het hekwerk van typologisch belang en als historisch functioneel onderdeel bij het complex van de begraafplaats hoort, werd dus hoog tijd dat de hekken grondig gerestaureerd werden. Fred Kleinhout die de begraafplaatsen in Haarlem in onderhoud heeft verzocht Margriet Kalalo van het Projectmanagementbureau van de Gemeente Haarlem om voor de werkzaamheden bestek en tekeningen te maken.

De restauratie:

Voor de restauratie werd drs. Olga van der Klooster uit Heemstede aangezocht (Architectuurhistoricus & Kleuradviseur) voor het uitvoeren van een kleuronderzoek en het geven van een kleuradvies. Uit het onderzoek bleek dat de hekken in een eerder stadium donker groen waren geweest, maar later van donkergrijs naar aluminiumkleurig waren geschilderd. Uiteindelijk is gekozen, op advies van mevr. van der Klooster, voor een andere kleurstelling dan de oorspronkelijke. Hiervoor heeft zij een nieuw kleurenschema ontworpen wat recht doet aan de symboliek en de monumentaliteit van deze hoofdingang tot de begraafplaats.

Er werd gekozen voor zwart (symboolkleur voor de dood) voor alle delen van de hekwerken, met uitzondering van de decoratieve elementen. Het betreft hier de slang, (wanneer

beide hekdeuren worden gesloten sluiten de twee halve cirkels op elkaar aan en dan zie je dat dit een in de staart bijtende slang vormt . In de grafkunst is dit een eeuwigheidsymbool.

spijlbekroning (vlammetjes en lantarentjes) op de hoofdstijlen en de gepunte bolletjes op de overige spijlen. Hiervoor werd gekozen voor het aanbrengen van een laag bladgoud.

 

Aan Aannemersbedrijf Holleman uit Santpoort werd opdracht verleend tot het in uitvoering nemen van de restauratie. Voor de restauratie van de pijlers had het bedrijf zelf de nodige expertise in huis en voor restauratie van de hekwerken werd smeed- en constructiebedrijf van der Vegt uit Meerkerk in de arm genomen. Er is veel aandacht besteed aan het behoud van originele onderdelen van de hekwerken. Daar waar het mogelijk was zijn de bestaande stijlen en spijlen hersteld door het opvullen van de weggevreten delen. Alleen wanneer het echt noodzakelijk was zijn er onderdelen vernieuwd. Ook het vergulden van de decoratieve elementen is door hen uitgevoerd, hetgeen op een degelijke wijze is gebeurt.

Het herstel van het metselwerk heeft wel wat voeten in de aarde gehad. De bevestigingspunten van de hekwerken zijn nu uitgevoerd in roestvast staal, waardoor voorkomen wordt dat er op korte termijn weer roestvorming ontstaat. Verder is het metselwerk op een goede en verantwoorde manier hersteld.

 

De toekomst:

Om de hekwerken en de gemetselde pijlers goed instant te houden, zal een goed beleid ten aanzien van het onderhoud uitgezet moeten worden. Als dit niet goed geregeld wordt, zal op den duur weer verval het de hekwerken optreden. Het is van het grootste belang dat de smeedijzeren hekken regelmatig ontdaan worden van aanklevende bladeren, zodat invreten van onderdelen van de hekken door het op de bladeren aanwezige vocht van zure regen beperkt of voorkomen wordt.

Het zou jammer zijn dat, gezien de geleverde inspanning, het onderhoud, door geldgebrek of anderzijds opnieuw verwaarloosd wordt. Ook zal er op korte termijn iets met de zandstenen beëindigingen gedaan moeten worden want ook hier is al duidelijk de tand des tijds zichtbaar.

Voorlopig is de entree weer een fraai geheel geworden.

Gemeente Haarlem: Afdeling Vastgoed en Projectmanagement

Wim Sietsma - Bouwkundig Adviseur Vastgoed.

Met dank aan Olga van den Klooster, Aannemersbedrijf Holleman Santpoort, Margriet Kalalo en Martin Busker