Nieuwsbrief Nr. 62 - mei 2011

PoperingeDe restaurateur aan het werk : verslag van Conny Lambert.


Ontsluiting en opwaardering van het funerair erfgoed ter gelegenheid van de Week van de begraafplaatsen 28 mei-05 juni 2011

De negende editie van de Week van de begraafplaatsen (van 28 mei tot 6 juni 2011) werd in Poperinge gebruikt om het publiek in te lichten over de tweede fase van het ‘Rekhofproject’, een deelproject van het Interregproject Westhoek zonder grenzen, met een looptijd van 2009 tot 2012. 

Enerzijds werd er een kleine tentoonstelling opgezet in het stadsarchief, met een voorstelling van wat er in 2010 tijdens de eerste fase  van dit deelproject werd gerealiseerd: een inventaris met waardebepaling van het funerair erfgoed op de oude begraafplaats aan het Rekhof. Deze databank kan vanaf nu worden geraadpleegd en aangevuld in de leeszaal van het archief.  Aantal bezoekers tussen 28 mei en 6 juni: 29. Verwachting is dat de interesse voor deze databank stelselmatig zal groeien, vooral via mondelinge reclame. Er kwamen in ieder geval al enkel mooie aanvullingen zoals bidprentjes, grafredes en familiefoto’s bij.

Anderzijds kon op zaterdag 28 mei 2011 de renovatie van een van de 1167 graftekens op deze historische begraafplaats gevolgd worden. Het aantal deelnemers op 28 mei was wel ontgoochelend: slechts 5 aanwezigen. Misschien was de timing niet goed: zaterdagvoormiddag vanaf 9u. In ieder geval waren de weinige aanwezigen we heel geïnteresseerd en kregen we achteraf al vragen of de foto’s van de renovatie ergens te bekijken zullen zijn. Door de databank te raadplegen vonden we het grafteken voor het gezin van René Permeke terug: hij was een huisschilder uit Poperinge die een beroemde achterneef had: kunstschilder Constant Permeke. Het betreft een neoklassiek graf van 1921, uitgevoerd in blauwe zerksteen, dat zich voor de renovatie wel in redelijke toestand bevond maar waarvan de grafzerk verzakt was en vooraan gebroken. Dit was veroorzaakt door de druk van een nabije boomwortel. Bovendien was het knielbankje voor de grafzerk, een zeldzaam ornament op deze begraafplaats, gebroken. Een groot deel van schade kon met relatief eenvoudige bewerkingen worden hersteld, wat voor veel graftekens het geval is op voor deze begraafplaats. De demonstratie tijdens deze voormiddag zou dan ook een interessante testcase zijn: wat kan een specialist in een korte tijdspanne effectief uitvoeren? Er werd bewust gekozen voor het herstel van de opvallende schade aan de grafzerk, en niet voor de restauratie van het opschrift op de grafzuil: detailrestauratie is in deze fase van het project minder opportuun.

De renovatie gebeurde door Filip Antheunes uit Krombeke, die een ploeg van 12 medewerkers leidt bij herstelopdrachten op historische begraafplaatsen in zowel binnen– als buitenland. Hij wist op een boeiende manier over zijn bijzondere beroep te vertellen. Hij legde uit hoe verschillende materiaalsoorten telkens een andere aanpak vergen, en hoe het herstellen van een losgeraakte grafzerken een heel andere opdracht is dan het hernieuwen van de opschriften op de grafzuilen. Tevens demonstreerde hij hoe door het toevoegen van hars het voegsel tussen de onderdelen veel langer houdt dan vroeger.
Een eerste belangrijke actie bij de aanpak van dit grafteken was het nivelleren van de zerk met stutten en wiggen, en het voegen van de breuklijn vooraan.
Vervolgens werd het knielbankje gehecht en teruggeplaatst. Tenslotte werden de ingrepen vlak geschuurd en de grafzerk opnieuw gefundeerd.
Het eindresultaat mocht gezien worden. Filip Antheunes wist vanuit zijn praktijkervaring goed in te schatten dat vandalisme en verwaarlozing vaak de belangrijkste bedreigingen zijn voor funerair erfgoed: daarom benadrukte het belang van een goed beheer over de begraafplaats, en raadde hij ook aan om peterschap over de grafmonumenten mogelijk te maken. 

Wie al eens het Rekhof heeft bezocht,  beseft dat er nog veel werk op stapel ligt. De ervaring van deze dag was in ieder geval erg leerzaam voor de uitvoering van het project: met het beschikbare restauratiebudget kan tegen einde 2012 het algemene schadebeeld op de begraafplaats op een zichtbare manier worden verbeterd. Deze opgewaardeerde stedelijke begraafplaats zal op een permanente manier  worden geïntegreerd in de erfgoedwandelroute door de stad.

Op zondag 29 mei 2011 nam de gemeente Beernem voor het eerst deel aan de Europese week van de begraafplaatsen. Hier was een goede reden voor: via een LEADER project (Europees landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling) is voor de begraafplaats rond de kerk Sint-Amandus een opwaarderingplan opgesteld. Naast een inventarisatie, beleidsplan en inrichtingsplan wordt ook aan de ontsluiting gewerkt. Enerzijds is een brochure opgesteld waarin 70 graven aan bod komen met verhalen over wie er begraven ligt, anderzijds vormden de rondleidingen op de begraafplaats hierop een aanvulling met vooral aandacht voor de historiek en symboliek.

De twee rondleidingen waren meteen volzet en de reacties waren heel positief. Gids van dienst was Geert Gruyaert.

Tekst en foto's : Conny Lambert