Nieuwsbrief Nr. 62 - mei 2011

Vilvoorde nam voor het eerst deelverslag van Mieke Versées en Philippe Cornut


Voorwoord van Philippe Cornut van de heemkundige kring:

Onze deelname was eerder toevallig, want een bestuurslid van de heemkundige kring had de Europese week per toeval ontdekt.

We gingen voor twee gegidste wandelingen op de centrale begraafplaats van Vilvoorde. Omdat we niet wisten hoeveel mensen erop zouden afkomen hadden we voor elke wandeling telkens twee gidsen voorzien. Stad Vilvoorde was op de hoogte en heeft bijgedragen aan een folder die de heemkundige kring verspreid heeft. Verder is nog een kleine aankondiging gekomen in de Streekkrant en werden de leden van de heemkring schriftelijk uitgenodigd.

De opkomst was 26 man in de voormiddag en 11 man in de namiddag. We waren ook blij met de aanwezigheid van Corinne Olbrechts, schepen van financiën van de stad. Zo hebben we nu in het stadsbestuur iemand die de zaak kan verdedigen. We danken ook de heer Jacques Buermans, voorzitter vzw Grafzerkje voor zijn steun en aanwezigheid.

We kijken tevreden terug naar de wandelingen. Bij de voorbereiding hebben we, bestuursleden, heel veel bijgeleerd en de begraafplaats beter leren kennen. Eventueel plan ik later nog een voordracht met veel beeldmateriaal over het kerkhof. Eventueel ook een nieuwe brochure.

Tekst : Philippe Cornut

Verslag van Mieke Versées:

Zondag 29 mei, de begraafplaats van Vilvoorde staat op het programma. Vilvoorde, stad waar ooit mijn wieg stond. Onze gidsen: Philippe Cornut en Raymond Waeyenbergh, beiden lid van de plaatselijke heemkundige kring. Raymond geeft ons als inleiding een klein stukje geschiedenis mee. 1875, eerste steenlegging van deze begraafplaats door Jozef Portaels, toenmalig burgemeester. Broer van kunstschilder Jan Portaels. Na uitbreidingen bedraagt de huidige oppervlakte: 4 ha. Zoals overal begroef men zijn doden in en rondom de kerk. Voor Vilvoorde was dit de Onze Lieve Vrouwekerk waar trouwens nog verschillende grafzerken in de vloer liggen. De stad  telde tevens  zeven privé begraafplaatsen, waaronder de Kassei, mijn speeltuin! Zij werden allemaal gesloten.

Dan leidt Philippe ons rond. Uit de 40 grafmonumenten selecteerde ik:

Jean Puttemans: leraar aan de Middenschool van Vilvoorde. De Zumbaspits in Oostenrijk werd hem fataal. Op de grafsteen liggen touw en houweel, symbool voor de sport die hij beoefende. Je ziet verder nog een herdenkingsplaat op een stuk rots van de vereniging voor bergbeklimmers. Dan volgt het bizarre verhaal over Laurentius L’Escaille, een student die begin 18e eeuw verdronk. Archeologen ontdekten zijn skelet bij opgravingen in het voormalig  Dominicanenklooster. Het raakte in de vergeethoek en het gebeente werd pas anderhalf jaar geleden teruggevonden. Slechts één derde bleef ervan over. Honden deden er zich tegoed aan. Mysterie blijft hoe deze jongeman in het water belandde. Werd hij geslagen door zijn leraar en sukkelde hij in de Zenne? Wou hij deze overzwemmen om te ontsnappen aan het strenge regime en verdronk hij??? Voorlopig staat er nog een houten kruisje op het perk maar een behoorlijke zerk is voorzien. Emile Edmond Verbrugge, vrijdenker, kunstschilder en leerling van Verlat. Kreeg in 1883 de Prijs van Rome. Op de grafsteen leest men: “Pourquoi dut-il souffrir l’injustice des hommes!”. Vrij vertaald “Waarom moest hij lijden onder de onrechtvaardigheid van de mensen”. De zin verwijst naar de onverdraagzaamheid die hij ervaarde van de bevolking van Weerde waar hij woonde. Men beschouwde hem als een zonderling, een buitenbeentje. Vandaar dat zijn echtgenote hem in Vilvoorde liet begraven.

Jozef De Neyer ligt in een ontwerp van de door ons overbekende Ernest Salu. Later ontdek ik een tweede. Dat de bombardementen van1944 veel schade veroorzaakten aan grafzerken,  blijkt uit het  art deco monument van Armand Poels, gesneuveld soldaat. Op de zijkant van dit graf een lange tekst die ik slechts gedeeltelijk aanhaal: “Ceux qui pieusement sont mort pour la patrie ,on droit qu’a leur cerceuil la foulle vienne et prie”. Vrije vertaling: “Zij die godvruchtig stierven voor het vaderland, hebben recht op een massa mensen aan hun graf die bidt.”. De familie Semay, dé circusfamilie. Zij voert mij terug naar mijn kindertijd. Als ze hun tenten opsloegen was het feest. Een rijkelijk versierd grafmonument met mooie foto’s in bronzen medaillons. De prachtige paardenkoppen werden jammer genoeg gestolen.
Bijzonder aan de grafkelder van de familie Stas-Lieben: de dienstmeid ligt er ook begraven. Niet zo uitzonderlijk blijkt. Huispersoneel bleef soms tot aan hun dood bij hun meester. We komen bij het Kalvariekruis, het centraal punt op een begraafplaats zoals vroeger het altaar in de kerk. Dichtbij staat de symboolrijke grafkapel van de familie Hanssens met 26 overledenen. Deze familie leverde twee burgemeesters, Benoit en zijn zoon Edmond. Beiden droegen veel bij tot de ontwikkeling van de stad. De bekende architect Albert Dumont ontwierp deze kapel. Hij bouwde meer dan 230 cottages aan de kust waaronder De Panne waar een wijk zijn naam kreeg. Jaarlijks zijn er de Dumontfeesten. Van buitenaf lijkt deze kapel nog in goede staat doch binnenin is een ander verhaal. Het beheer van de kapel berust bij een notaris. Opvallend, het grote aantal overledenen in sommige grafkelders. We wandelen langs het kinderkerkhof, steeds pakkend vind ik. Verder gaat het tot de dubbele grafkelder van de familie De Bontridder-Portaels. Deze telt 24 overledenen waaronder burgemeester Jozef Portaels. Frans Van Reusel, oorlogsvrijwilliger 1914-1918. Meerdere malen onderscheiden in binnen- en buitenland. De heemkundige kring nam de concessie over en dit is niet het enige.
Om afbraak te voorkomen gebeurde dit ook met de grafkapel van de familie De Brichy-Vanderlinden-Kelecom en de familie Buisset. Xavier Buisset, burgemeester van Vilvoorde. Beide grafkapellen bevinden zich in erbarmelijke staat. In totaal nam de heemkundige kring 11 concessies over. Gery Boucquey, stichter van het latere “ça va seul”. Wie poetste er nooit de schoenen met hun schoensmeer. Verderop staan qua stijl drie verschillende art decozerken naast elkaar, sierlijk of sober versierd. Op het graf van de familie Bladt-Meyskens, een bronzen plaat met een afbeelding van een engel en kind. Verwijzing naar hun elfjarig overleden zoontje. De engel, boodschapper van God, schakel tussen hemel en aarde.
Het beeld van een treurende vrouw met dochter siert het graf van de familie Moreau. Olga Moreau overleed op 18-jarige leeftijd. Een originele bronzen reliëfsculptuur van Sylvain Norga, zien we op het graf van Clement Van Osmael. Norga, tijdgenoot van Salu. Een stèle met blauwvoet en heldenkruis kreeg Renaat Longin. We  komen we op de militaire begraafplaats. Het perk telt 700 militairen en oud-strijders. Louis Francois Sobry strijder voor de onafhankelijkheid in 1830 ligt er ook.
De aandacht gaat dan naar het grafmonument voor de zeven slachtoffers die vielen bij de ontploffing van de kruitfabriek Favier. De namen van zes brandweermannen voegde men later toe. Zij overleden tijdens het uitoefenen van hun ambt.
Dan is het de beurt aan de burgemeesters. Als eerste burgemeester Frans Gelders (sr), volksvertegenwoordiger en voorzitter van de socialistische partij in Vilvoorde. Iets verder broederlijk op een rij, Jan Frans Poot liberaal burgemeester met pijp op zerk. Hij was een fervent pijproker. Frans Gelders, zoon van, socialistisch burgemeester, met het symbool van de vrijzinnigen op zijn steen. Laurent Moyson katholiek burgemeester sluit de rij af.

Eindigen doen we bij Jan Poot, acteur en directeur van de KVS. Het levensgrote beeld van een treurende vrouw met een masker in de hand, is getekend Desmaré.

Ik vond het een zeer boeiende en interessante rondleiding. Als bezoeker kreeg je alle informatie mee nodig om interesse op te wekken voor een begraafplaatsbezoek. Symboliek, stijlen, geschiedenis, extra beeldmateriaal, omgang met funerair erfgoed…

Een meer dan geslaagde vuurdoop vond ook onze voorzitter Jacques die even het woord kreeg. Nu maar hopen dat de onverwachte aanwezigheid van schepen van financiën, mevrouw Corinne Olbrechts, vruchten afwerpt.

Tekst en foto's : Mieke Versées