Nieuwsbrief Nr. 62 - mei 2011

Campo Santo: op zoek naar beroemde beentjesverslag van Jacques Buermans


Voor zo’n 20 deelnemers begon An Hernalsteen haar betoog met te zeggen dat zelfs de naam “Campo Santo” niet klopt. De schuld hiervan ligt bij de Antwerpenaren. Later meer daarover. Ze stelde ook dat iedereen hier komt voor de “beroemde beentjes” met zij poneerde direct: op “mijn” Westerbegraafplaats liggen zeker zo veel beroemde beentjes. Hier is het ons kent ons en ons trouwt met ons. De uiteindelijke rondgang begon met een vleugje geschiedenis. Sint-Amandsberg was vroeger zeer landelijk met een arme arbeidersbevolking en tot voor 1847 parochiaal afhankelijk van Oostakker. Tussen 1845 en 1847 verrees aan de voet van de heuvel een nieuwe parochiekerk waardoor het kerkhof haar rol als begraafplaats innam. Op 9/12/1847 begroef men er de eerste parochiaan, Jan Rogiers.

Tegen de kerkmuur ligt Louis Van Overstraeten, architect en schoonzoon van Lodewijk Roelandt eveneens architect. Het neogotisch monument met bas-reliëf is van de hand van Jozef Geefs, zwager en grondlegger van de funeraire kunst. Het toont ons een zittende engel met gespreide vleugels en een arm rustend op het portretmedaillon van de overledene. Lodewijk Roelandt ligt vlakbij. Om de hoek Karel Lodewijk Ledeganck, dichter. Zijn bekendste werk: “de drie Zustersteden” is een verheerlijking van Antwerpen, Gent en Brugge. Het monument vermeldt Zanger van de drie Zustersteden. De lier staat symbool voor de muziek- en dichtkunst. Ledeganck werd oorspronkelijk begraven op het Dampoortkerkhof. Joseph Mengalwas componist.

Marie de Hemptinne of de Engel van Gent, oudste dochter van katoenmagnaat Felix de Hemptinne. Op 9-jarige leeftijd overlijdt haar moeder en Marie neemt haar taken over. Zij bezoekt de arbeiders en leert Vlaams = Gents zodat zij met hen kan praten. Zij geeft ook les aan de kinderen. Zij huwde nooit en nauwelijks 28 jaar, overlijdt zij aan cholera. Haar grafmonument is tevens het oudste op Campo Santo. Oorspronkelijk lag zij begraven op de begraafplaats aan de  Brugse Poort. Wat verder een monument voor de slachtoffers een brandramp. We vinden er de stedenmaagd met het sinds 14e eeuw gebruikte stadswapen met leeuw. De treurende vrouw draagt een kroon met de stadswallen en rust met het hoofd en een arm op een urne. De omgekeerde toortsen verwijzen naar de slachtoffers van het vuur. Bij het monument voor de familie Leirens zegde An: dat zal nogal wat geweest zijn op een familiefeest: de een was priester, de andere een overtuigd liberaal en een derde was gehuwd met een Joodse dame! Guislain werd de redder van de Gentse zotten genoemd. Hij richtte namelijk een hospitaal voor geesteszieken op.
Jan Frans Willems. Je kunt moeilijk om dit imposante monument heen. Letterkundige en vader van de Vlaamse Beweging. Het is bij de inhuldiging van dit monument dat Conscience de historische woorden uitspreekt :”de heuvel waar Vlaamse helden rusten”. Dus “onze” Hendrik treft de schuld dat er hier ten onrechte over een Campo Santo gesproken wordt. Anekdote: Louise von Plonitz, een Duitse dichteres, leerde speciaal Nederlands om toch één van de befaamde literaire soirées te kunnen meemaken. Zij ontving een uitnodiging en verbijsterd stelde zij vast dat alles in het Frans verliep! Ocharme. Dokter Snellaert, arts en letterkundige. Zette zich samen met Willems in voor de Vlaamse Beweging en wou daarom naast hem begraven worden. Als arts verzorgde hij onbetaald de zieken tijdens de cholera-epidemieën. De oorspronkelijke bronzen buste werd gestolen en vervangen door een arduinen. Ook dit graf werd overgebracht van het Dampoortkerkhof. Wat verder Filip de Pillecijn, schrijver, en Frans Masereel, graficus. An wees ons op een graf met herbruik met respect voor het originele grafmonument met vlak daarnaast hoe het niet moet op het graf voor regisseur Jean Pierre De Decker. Alle originele namen werden verwijderd.
Het zou toch weer niet waar zijn maar ja hoor: bij de laatste rustplaats voor Prudens Van Duyse diende gezongen te worden. Zijn “Loze vissertje” werd door de deelnemers zo goed zo kwaad als mogelijk meegezongen. Bij pastoor Joos somde An het gehele feestmenu op. Wat verder een Napoleonistenmonument,  het betreft een zuil waarop de Keizerlijke adelaar prijkt. Deze gedenkzuil vermeldt de namen van de Gentse oud-soldaten die dienst namen in het Franse leger. Er ligt echter niemand begraven. Leo Vindevogel was oorlogsburgemeester. Hij werd gefusilleerd.
Rosalie Loveling ligt hier terwijl haar zuster op de Westerbegraafplaats ligt. Hypoliet Lammens was filantroop. Hij zette zich in voor de wezen. Zijn grafkapel is dringend aan herstel toe. Minard, alweer een architect, zijn naam is onvermijdelijk verbonden aan de Minardschouwburg. Hij ontwierp zelf zijn grafkapel waarop je ook een portretmedaillon ziet van het echtpaar. Isidoor De Vos, componist, zijn zuil werd recent terug in orde gebracht. Wat verder een “sprekend” graf waarmee An bedoelt dat je door de symbolen, kanon en kussen met epauletten, ziet dat er een militair begraven ligt, Capitaine Commandant VeesaertVerschaffeltwas een van de stichters van de floraliën. Treesje Verhaege. Men noemde haar ook het Heilig begijntje omdat ze voorspraak zou doen bij ons Heer. Je weet nu waar je moet zijn.
De volgende halte houden wij bij Franz De Vos, toondichter. Het enorme grafmonument bestaat uit een piano. Op het klavier rust het gebogen lichaam van een half geknielde, treurende vrouw. Orgelpijpen reiken naar de blauwe hemel. Huybrechts is een concessie van de hand van Victor Horta. Op verzoek van enkele deelnemers wijst An ons op de laatste rustplaats voor acteurCyriel Van Gent. We eindigden bij rechter Martens Sotteau, de man die schrik had om levend begraven te worden. De luiken dienden eeuwig en altijd open te blijven. In de kist diende een raampje voorzien. Je weet maar nooit. De rechter liet ook gedurende zes maand dagelijks een krant bezorgen zodat, indien hij toch levend begraven was, de krantenman hem zou horen roepen. Twee uur vlogen weer voorbij dankzij de gedrevenheid van An Hernalsteen.

Jacques Buermans

Foto’s: Casimir Steenackers & Jacques Buermans