Nieuwsbrief Nr. 62 - mei 2011

Mechelen de moeite waard!verslag van Lisette De Bie en Mieke Versées


Voorwoord door Lisette De Bie, Teamchef begraafplaatsen:

Wij hadden zondag 5 juni 2011 twee rondleidingen gepland; één in de voormiddag en één in de namiddag. De bedoeling was de groepen te beperken tot 15 deelnemers omdat het anders nogal moeilijk wordt in de smalle paadjes op de begraafplaats. Ondanks onze goede voornemens en de beperkte reclame (bewust) die er gevoerd is, waren er zondagmorgen 20 deelnemers en in de namiddag 30. Iedereen was heel enthousiast! Op het einde van de rondleidingen was de vraag: “Wanneer wordt dit vervolgd?”. Natuurlijk volgend jaar! Dit succes is te danken aan onze gids, historicus Patrick De Greef, die met zijn boeiende manier van vertellen iedereen wist te enthousiasmeren. Hij heeft het begraven in onze gewesten toegelicht vanaf het begin van onze tijdrekening tot nu, met daaraan gekoppeld de ontstaansgeschiedenis van de Mechelse begraafplaats. Daarna werd alles geïllustreerd door een wandeling op de begraafplaats. Wij zijn heel tevreden met het resultaat.

Lisette De Bie, Teamchef begraafplaatsen

Verslag van Mieke Versées:

Zondagmorgen 5 juni, de regen spoelde de hitte weg, een ideale temperatuur dus voor een rondleiding. Vriendelijke ontvangst door de beheerdster mevrouw Lisette De Bie, die zich met hart en ziel inzet voor haar begraafplaats. Je merkt het, er is hard gewerkt om alles er netjes te laten uitzien. Dat is het ook, verzorgd tot in de puntjes! We verzamelen in de kapel waar onze zeer gedreven gids  Patrick De Greef een inleiding brengt. Vooraleer te starten wil ik meegeven dat deze rondleiding vooral draaide rond geschiedenis, hergebruik, restauratie, soorten graf, symboliek. Eens wat anders maar écht niet minder boeiend. Terug naar de kapel.

Vanuit de vraag: “Wat doe je met een afgestorven lichaam?” ontstonden begraafplaatsen.

De Romeinen verbrandden hun doden en maakten gebruik van een urne om te begraven. De vele godsdiensten kenden elk hun manier om met doden om te gaan. Basis blijft echter tot as weerkeren. Rijke Romeinen lagen rond Rome in catacomben. De belangrijkste personen die streden voor het Christendom, rond een kapel. Romeinen brachten het Christendom mee en in dorpen ontstaan kerkhoven rond de kerk. Rond 1500 heeft daar een massale opkuis plaats. Met de opgegraven beenderen bouwt men knekelhuizen. En ja, we komen Jozef II weer tegen. Steden kopen daarna velden om doden te begraven. De begraafplaats van Mechelen dateert van 1785 en is de oudste in gebruik. De Franse Revolutie: alle mensen gelijk, dus een kale ommuurde wei, na 15 jaar geruimd, wordt het nieuwe type begraafplaats. De rijken spelen hierdoor hun bevoorrechte positie kwijt. Niet getreurd. Ze laten hun naam boven een heiligenbeeld in de kerk zetten. 1830 gedachtegoed rond begraven van liberalen en katholieken: de liberalen: een groot monument en niet naast een arbeider; de katholieken: niet ruimen en gewijde grond. Een oplossing wordt gevonden en in eerste instantie schieten zij goed op. MAAR in 1895 bouwt men de kapel en natuurlijk ambras. Katholieken en liberalen splitten. Rijke katholieken lieten zich trouwens elders begraven omdat het een geuzenbegraafplaats was. Bijzonder, Mechelen is de enige stad met een archief van alle aanvragen van het hele kerkhof!! Van de kapel wil men nu een funerair museum maken. Een primeur voor mij is de gerestaureerde rouwdoos, gemaakt uit zink met glas en binnenin zijden bloemen. Prachtig. Nog twee  wachten er op restauratie. Sinds 15 jaar is er ook een budget voorzien voor onderhoud van de graven. Restauratie wordt met veel zorg aangepakt. Gietijzeren hekken werden gezandstraald, gegalvaniseerd en gezwart. Soms is ontmanteling zelfs nodig. Het resultaat mag er zijn. Sinds 20 jaar is hergebruik mogelijk. De stad betaalt de grond, de eigenaar moet het monument wel restaureren en onderhouden. Regels voor hergebruik zijn vastgelegd. Ik ervaar later hoe goed hier met hergebruik wordt omgesprongen.

Naar buiten nu. We zullen drie types van graven tegenkomen.

Passe partout graf : gekozen uit een boek

Architecten die een ontwierpen vaak moeilijker uit te voeren dan een groot monument.

Graven die in Ecaussines gemaakt werden door de zéér rijken

Een beetje verborgen naast de vuilniscontainer vinden we een grafplaat van Putmans Jean. Hij was stichter van het bureel voor weldadigheid en schonk een deel van zijn fortuin aan het toenmalig OCMW. Vandaar deze grafplaat op de muur. Tuerlinckx Jozef, stedelijk  beeldhouwer, officier Leopoldsorde. Hij maakte het standbeeld van Margaretha Van Oostenrijk. Na zijn overlijden organiseerden leerlingen en collega een loterij met als prijs een werk van Tuerlinckx. Met de opbrengst werd de stèle nadien opgericht. Naast hem ligt de stichter van de muziekacademie en historisch schilder Wauters Charles. Passe partoutmonument. Het portret in carraramarmer is gemaakt door Jef Willems, een zeer belangrijk beeldhouwer. Witte marmer is onderhevig aan versuikering = verzuring en  is niet tegen te houden. De Bie Jean François Joseph, politicus en doctrinair liberaal. Sarcofaag met asurne, verwijzing naar Romeinen. Graf zonder kruis. Pittig detail in hergebruik genomen door een CVP’er. Bij notaris Van Meerbeeck, eveneens liberaal, treft men dan wel een kruis aan. Men kent er blijkbaar twee strekkingen. De koperen knoppen van dit monument werden gestolen. Stelen op begraafplaatsen, een gesel.
Even verderop trekt de kist van de hand van P.J. Jacobs de aandacht. Hij maakte uitzonderlijke graven. Oorspronkelijk stond er ook een hekken rond. Bij een tijdelijke concessie was een hekken of ketting met puntjes verplicht. Het monument van Douchet, een symbolenfeest! Doodshoofd met fakkels. Twee vleugels één van de duif, staat voor dag en één van de vleermuis, staat voor nacht. De slang ouroborus met zeis. Ragheno, politicus en industrieel. Leverde onderdelen voor spoorwegwagons. Met Hanicq staan we bij het belangrijkste monument. De treurende vrouw is van Jozef Teurlinckx. Bijzonder ook een stuk afgebroken zuil op én naast het grafmonument.
We wandelen verder langs Louis Neefs, zanger, Wim Jorissen, oprichter van de Volksunie, Mandus De Vos, acteur en welbekend uit de serie de collega’s. De familie Walravens, waren kopergieters. De familie kwam ieder jaar langs om de koperen bollen van het grafmonument op te poetsen. Een uniek art decograf uit de dertiger jaren hoort bij architect Willem Seghers. We gaan de biertoer op want we komen bij de rijke brouwersfamilie Lamot. Het is een immens graf. Patrick vertelt ons dat er  in de periode 1914-1918 door de vele oorlogsslachtoffers een groot gebrek was aan graven. Men vroeg daarom aan de Mechelse burgerij grafkelders ter beschikking te stellen voor de gesneuvelden. Daar werden zij dan tijdelijk bewaard.
Het luxueuze monument  is van Schippers Gaston eigenaar van “Schipton”, promotor van vezelplaten. Hij woonde in een huis met kunstgalerij. Het beeld is gemaakt door Ernest Wijnants. Op zijn graf vinden we het beeld “huiselijke zorgen”. Het volk van Mechelen aan Luc Scheffermeyer staat te lezen op de bronzen plaat. Scheffermeyer (1517) was beeldhouwer. Dan vraagt Patrick om in stilte over het volgende perk te gaan en te ontdekken wie er begraven ligt. Het blijken allemaal slachtoffers gevallen door friendly fire, op een dag in mei, aan het einde van W.O. II. De licht door whisky benevelde Engelse piloten moesten het spoorwegarsenaal bombarderen. Daarvoor moesten zij op hun kaart de rechte lijnen volgen. “Verstrooid” volden zij de kromme lijn en dropten hun bommen op de stad langs de Dijle. Op het perk liggen degenen die noch familie, geld of huis hadden. Een trieste plek.
Op het militair perk staat het gerestaureerde grafmonument voor de gesneuvelden. Het stelt een soldaat voor met vrouw, moeder en kind. Een werk van Boudewijn Tueurlinckx zoon van  Jef. Het werd gereinigd en behandeld tegen mosvorming. Nog slachtoffers van W.O.II is het 7e linieregiment.
OscarVan Kesbeeck, liberaal en politiek gevangene in Breendonk kreeg er ook zijn graf. Op het grafmonument van dekenfabrikant Roestenberg lag oorspronkelijk een bloemenkrans door Van Bockstael. Uit voorzorg tegen diefstal werd dit weggenomen. Een kopie van een engel van de Engelenburcht in Rome pronkt op het graf van Charles Lamot, de kleine Lamot. Halverwege de laan een prachtig voorbeeld van restauratie en hergebruik, de grafkapel van de familie Leconte. Deze lag in puin maar werd in ere hersteld door de familie De Coninck, zaak in sanitair. In schril contrast staat vernieling van het graf door eigen familie na verloop concessie. Het valt regelmatig voor weet Patrick.
Voor de visboeren Wafelaerts mocht het iets meer zijn. Hun grafmonument komt van Ecaussines. Eenvoud siert; een mooi beeldje op het graf van beeldhouwer Evarist Opzomer. Kers of kriek op de taart: het grafmonument van de familie Pas. Hij was toeleveraar van vooral lampen voor de wagons. Het grafmonument is van Theo Van Den Berg. Een art nouveaugraf met het typische zweepslagmotief. De pleurante, ook een werk van Boudewijn Tuerlinckx. We eindigen aan een graf met een mysterieus symbool. Wie kent de oplossing? Mechelen meer dan de moeite waard met een extra pluim voor mevrouw De Bie en onze gids. Tegenvallen kan onmogelijk.

Voor mij was het einde nog niet in zicht. Eerst aandachtig luisteren en proberen duidelijk te schrijven. Dan terug toeren om te fotograferen zonder eten of drinken. Slavenarbeid! Ik deed het graag.

Tekst  : Lisette De Bie en Mieke Versées
Foto's : Mieke Versées