Nieuwsbrief Nr. 60 - maart 2011

Tante Kato ging op reis en zag het graf van Canovaweer een nieuwe ontdekking van tante Kato


Antonio Canova * 1757-1822 * Possagno en Venetië, Italië
Enkele jaren geleden maakten we een mini-giro in Noord-Oost-Italië met logies in agriturismo’s, waar we genoten van rijkelijke boerenmaaltijden, en in kleine hotelletjes, die dan weer de weg wezen naar het fijnere Italiaanse werk.  Culturele hoogtepunten op onze ronde waren : De fresco’s van Giotto in La Cappella degli Scrovegni in Padua; de gebouwen van Paladio in en rond Vicenza; op zoek naar Joyce in Trieste; de vierde eeuwse vloermozaïek (760 vierkante meter) in de basiliek van Aquileia; de Venetiaanse buitenverblijven aan de Riviera del Brenta en uiteraard la Serenissima zelf.
We hadden een specifieke reden om Bassano del Grappa aan te doen.  Fout : niet voor de grappa, hoewel ... Via-via waren we te weten gekomen dat er in een privéwoning een muurschildering met een afbeelding van Keizer Frederick II (regeerde 1212-1250) ontdekt was.  Vermoedelijk dateerde die van 1234, namelijk het jaar dat hij op doorreis was in Bassano.  Frederick, Friedrich, Federico of Stupor Mundi reisde (on)regelmatig van Sicilië naar Duitsland en op die route lag Bassano.  Het statige palazzo was nu opgedeeld in flats en tijdens de restauratie was men op het vernoemde fresco gestoten.  Dankzij de Toeristische Dienst en het Museo Civico kregen we een persoonlijke rondleiding van de architect.  Nu genieten alleen nog de jonge eigenaars en hun gasten van deze schoonheid.  Ik hoorde mijn man luidop denken “Wat als ze de hele muur voor boeken voorzien hadden.  Serieus probleem.”
In die periode liep in Bassano del Grappa een tentoonstelling met werken van Canova.  De affiche was uiterst opvallend in het straatbeeld aanwezig en zo kreeg Antonio Canova, een kind van de streek, méér aandacht dan voorzien.
Possagno ligt op een kleine twintig kilometer van Bassano del Grappa.  Men kan er Canova’s geboortehuis bezoeken, nu een aan hem gewijd museum.  Iets verder, buiten de dorpskom, een door Canova ontworpen en gefinancierde kerk.  Een brede laan leidt naar de heuvel waar de Tempio di Canova staat, feitelijk dè parochiekerk.  De achterliggende Grappa (berg) accentueert het dramatische effect.  Een goed uitgekozen decor.  Canova was de belangrijkste vertegenwoordiger van het Italiaanse neoclassicisme, een stroming met een open blik op de antieke Grieks-Romeinse kunst.  Zoals de Grieken de plekken voor hun theaters wisten uit te kiezen, zo deed Canova voor zijn kerk.  Het Romeinse pantheon was de inspiratiebron voor het ronde kerkgebouw en de statige colonnade (twee rijen van acht zuilen) roept het Atheense parthenon op.  Eigenlijk zijn hier drie elementen verenigd : Grieks, Romeins en het christendom in volle grandeur.  Binnen enkele werken van de hand van Possagno’s beroemdste inwoner : een bronzen piëta, twee bas-reliëfs en een schilderij, één van de weinige doeken ooit door hem gerealiseerd.  In de centrale nis het graf van Canova en zijn stiefbroer.


De kleine Antonio groeide op met beeldhouwkunst.  Grootvader en vader Canova waren gewaardeerde steenkappers en het lag voor de hand dat Antonio de stiel zou leren.  Er wordt verteld dat de kleine Antonio tijdens een diner een leeuw uit boter boetseerde en daarmee de aandacht trok van kunstzinnige edelen.  Possagno was te klein voor zijn talent, hij vervolmaakte zijn studies en kreeg opdrachten in Venetië, Rome, Napels, Parijs, Wenen, Firenze en Londen.  Om even in de geest van die tijd te blijven : Canova had het voorrecht de beroemde Elgin Marbles te bewonderen die nog maar pas van het parthenon naar Londen getransporteerd waren. 
Canova werkte tussendoor (1804 tot 1818) aan het ontwerp van de kerk van Possagno en de eerste steenlegging (1819) ging gepaard met een groot feest.  Hij overleed enkele jaren later in Venetië : sinds zijn jonge jaren had hij gehouwen in Carrara marmer, koninklijk maar hard en dat zorgde voor een vervormde ribbenkast.  En zijn kerk, die werd tien jaar na zijn dood ingewijd.
Venetië werd de kroon op het werk, als je dat van een reis mag zeggen.  De Basilica Santa Maria Gloriosa dei Frari, door iedereen kortweg dé Frari genoemd, mag men niet missen.  De enorme Ten Hemelopneming van Maria, geschilderd door Titiaan (1490-1576; overleden aan de pest) is er achter het altaar te zien.  Ik blijf mij dat schilderij herinneren als een lichtgloed.  Titiaan ligt begraven in een enorm 18de eeuws mausoleum.    Maar er recht tegenover vindt men een marmeren piramide en dàt is het graf dat Canova voor Titiaan ontwierp.  De toenmalige Oostenrijkse heersers van Venetië hadden Canova die opdracht gegeven.  Na de dood van Canova realiseerden zijn leerlingen deze monumentale tombe.  Jammer voor Titiaan, die kwam er niet in terecht.  Wél Canova’s hart, dat bevindt zich in de vaas gedragen door een gedrapeerde vrouwenfiguur die op het punt staat de piramide binnen te gaan.  Aan de andere kant van de toegangsdeur ligt een treurende leeuw (H. Marcus), hij vertegenwoordigt het verdriet van heel Venetië om het verlies van ... Titiaan, uiteraard.  En Titiaan die al bijna 280 jaar geen graf gekregen had, die naam waardig, kreeg in 1853 uiteindelijk de imposante tombe tegenover Canova’s hart, een realisatie van Canova’s leerlingen.
Canova’s beeldhouwwerken zijn te bewonderen in de belangrijkste Europese en Amerikaanse musea.  Het mausoleum (1805) voor Aartshertogin Maria Christina (1742-1798) In de Augustinerkirche, Wenen is eigenlijk een model voor Titiaans (nu dus Canova’s) graf in Venetië.  Even vermelden dat Maria-Christina, de dochter van keizerin Maria-Theresia en landvoogdes van de Zuidelijke (Oostenrijkse) Nederlanden, de opdrachtgever was voor het koninklijk kasteel van Laken.
Ik kan hier niet naast tijdgenoot Napoleon.  Canova had een beeld van Napoleon moeten maken.  Het werd een drie meter hoog beeld “Napoleon als Mars, de Vredebrenger”.  De keizer wou uiteraard nooit poseren, wat bij andere artiesten ook gebeurde en hij weigerde het beeld want hij hield niet van die naaktheid.  Hij gruwelde bij de gedachte dat bezoekers aan het Musée Napoleon (Louvre) hem in zijn blootje zouden zien.  Toen Napoleon zijn Waterloo tegengekomen was gaf Paus Pius VII (1800-1823) opdracht de geconfisqueerde Vaticaanse kunstschatten terug te brengen.  Dit alles onder toezicht van Canova, die als speciale gezant van de paus optrad en daarmee een zoete wraak had.  En het naakte beeld dat Canova van Napoleon maakte ?  Dàt gaf Koning Louis XVIII cadeau aan de Hertog van Wellington.  Het beeld is nu te zien in Apsley House, Londen.
Canova, een merkwaardig artiest in boeiende tijden.  Hij kreeg een speciaal plaatsje in mijn hart.

Tekst en foto's : Tante Kato