Nieuwsbrief Nr. 54 - maart 2010

De oude grafkelder van de familie Van der Stegen de Schrieckartikel van Tom Stroobants met een oproep.


Al sinds het prille begin werden mensen in kerken begraven. Het was een privilege voor al wie dit soort van begrafenissen kon betalen. Stille getuige hiervan zijn de zestien grafzerken die nog steeds te zien zijn in de kerk van Schriek. Doorheen de tijd vonden honderden mensen hun laatste rustplaats in de kerk: de “kerklijken”. Aan deze gewoonte werd abrupt een einde gemaakt door het edict van Jozef II op 26 juni 1784 die verbood om nog mensen in openbare gebouwen te begraven. De Schriekse (kasteel)heer Karel Lodewijk Van der Stegen werd in 1748 nog in de kerk begraven. Zijn zoon en opvolger Philippe Norbert Marie Van der Stegen, kreeg die eer niet meer. De laatste feodale heer van Schriek, die tevens ook baron van het naburige Putte was, kreeg zijn laatste rustplaats op het oude kerkhof van Putte. Hij stierf immers in 1799, toen de Franse Revolutie in al zijn hevigheid over onze gewesten woedde.

Na het overlijden van Fulvie Caroline Antoinette de Longpré (° 04.09.1794 - † 21.10.1826), eerste echtgenote van Philippe Norbert Marie II Van der Stegen de Schrieck en toenmalige bewoonster van het kasteel van Schriek, werd zij op 24 oktober, drie dagen na haar dood, te Schriek begraven. Zij werd in een zinken kist gelegd en begraven tegen de buitenkant van het koor in een zandgraf. Er bestond immers nog geen grafkelder!

Twee jaar later overleed ook de schoonvader van Fulvie Caroline Antoinette, nl. Joseph Constantin Philippe Van der Stegen de Schrieck (° 06.12.1768 - † 12.01.1828). Hij kreeg zijn laatste rustplaats naast zijn schoondochter. De begrafenisplechtigheid vond plaats op 15 januari 1828. Ter compensatie dat men niet meer in de kerk mocht begraven worden ging de adel gebruik maken van obiits of rouwblazoenen. Zo werd de adel toch nog “vertegenwoordigd” in het huis van God. Zo’n obiit is een ruitvormig schilderij waarop het wapenschild van de adellijke persoon en de datum van zijn overlijden geschilderd werd. Tijdens de begrafenisplechtigheid werd het bord bij de katafalk opgesteld en later in de kerk opgehangen. Vandaag worden er niet minder dan tien obiits in de kerk van Schriek bewaard.


Nu er al twee leden van zijn familie op het kerkhof van Schriek begraven lagen vond Philippe Norbert Marie II Van der Stegen de Schrieck het tijd worden om er een deftig grafmonument te plaatsen. De nakende vergroting van de kerk leende zich daar uitstekend toe. De kasteelheer begiftigde deze vergrotingswerken aan de kerk op voorwaarde dat hij op het kerkhof van Schriek een grafmonument mocht plaatsen waar hij en zijn nakomelingen konden begraven worden. Dit vinden we in een document gedateerd van 21 oktober 1839.

Op 1 februari 1840 schrijft Philippe Norbert Marie II Van der Stegen de kerkfabriek nog eens aan. In deze brief vraagt hij om op het kerkhof van Schriek een stuk grond van 5 1⁄2 meter in het vierkant te kopen met als doel er een grafkelder op te richten. Hij wil er 800 frank voor betalen en daarbovenop een geldsom schenken van 200 frank. Op 28 februari 1840 kwam de gemeenteraad bij elkaar en besloot akkoord te gaan met de vraag van graaf Van der Stegen de Schrieck. Kort nadien werd het grafmonument gebouwd De twee. stoffelijke overschotten die al op het kerkhof van Schriek begraven lagen, werden na de voltooiing van de kelder ontgraven en kregen hun rustplaats in het statige monument.

Bijna een halve eeuw later,meerbepaald in 1897, schrijft Rodolphe Van der Stegen de Schrieck een verzoekschrift aan het gemeentebestuur van Schriek. Hij ziet zich genoodzaakt om het grafmonument te verplaatsen naar de noordkant van het kerkhof (kant van de Tecno en Spar). Dit omdat het zuidelijke deel lager gelegen was waardoor er in de kelder van zijn familie steeds water binnen sijpelt. De doodskisten zouden hierdoor beschadigd geraken. Voor zijn nieuw monument zou hij een perceel van niet minder dan 24 vierkante meter nodig hebben. Een korte tijd later bedacht hij zich omwille van het negatief advies van de bouwmeester en verplaatst het familiegraf niet. In plaats daarvan laat hij de bestaande kelder met meer dan 5 vierkante meter vergroten en werden de stoffelijke overschotten in nieuwe loden kisten gelegd. De vergroting zorgde er voor dat er maar liefst 40 personen in de kelder konden begraven worden.

Vanaf 1956 denkt de gemeente er aan een parkeerterrein rond de kerk aan te leggen. De graven die zich nog rond de kerk bevonden moesten op kost van de familie verhuisd worden naar het nieuwe kerkhof, gelegen aan de Tuindijk. De familie Van der Stegen had echter in 1926 hun kasteel te Schriek verkocht. Dertig jaar later moest het gemeentebestuur dus op zoek gaan naar nog levende afstammelingen van deze familie. Die nazaten werden na een moeilijke zoektocht gevonden maar lagen al snel met het gemeentebestuur in conflict. In 1961 stond het grafmonument er nog steeds. Op 21 september van datzelfde jaar kwam de gemeenteraad bij elkaar en men meldde dat één van de erfgenamen van graaf Van der Stegen de Schrieck niet akkoord ging met de stelling dat de kosten van afbraak en eventuele verplaatsing van het grafmonument ten laste zouden vallen van de concessiehouder. Het bestuur besloot dan maar een proces te voeren tegen de familie Van der Stegen de Schrieck. Het zou echter nog een hele tijd duren voor het grafmonument echt verplaatst werd.

Op 19 januari 1970 kwam er een gerechtsdeurwaarder de toestand van het grafmonument (dat zich nog steeds op het kerkhof aan de kerk bevond) bekijken en beschrijven. Hij schreef: “... Dit monument staat rechts van de kerk nabij de pastorij in afbraak. Het is ongeveer zes à zeven meter lang en vier à vijf meter breed, met links een uitstekende grafkelderopening. Het schijnt te bestaan van onder uit bakstenen overdekt met afbrokkelend cement. Boven deze bakstenen twee rijen steenblokken van circa een half meter lang en veertig centimeter hoog ieder, en waarop over gans de oppervlakte een platform arduinsteen en daarenboven steeds kleiner wordende nog drie platformen arduinsteen en gans in het midden op een hoge voet in arduin een kruis. Het onderste platform schijnt oorspronkelijk minstens langs drie kanten omringd te zijn geweest met een balustrade, insgelijks in arduin. Deze bestond uit twee plus vier plus twee grote pilaren onderling verbonden door arduinstenen onder en boven, deze insgelijks onderling verbonden door kleine pilaren. De onderhoud ervan blijkt sedert lang verwaarloosd te zijn geweest. De stenen, bijzonder aan de basis, zijn overdekt met mos, gras en ander gewas. Op het monument wast zelfs een kleine boom. De basis van het monument is zwaar aangetast door vocht en de cement vertoont gaten, verbrokkelingen en barsten. Een van de grote stenen ontbreekt. Van de balustrade blijft er zelfs niet veel meer over. Een van de grote pilaren is omgevallen en van de overblijvende zijn er slechts twee onderling verbonden door arduinsteen en kleinere pilaren. Ten grond, rondom het monument, liggen trouwens verschillende stukken arduinsteen blijkbaar voortkomende van het grafmonument en met de tijd omgevallen...”.

Vervolgens maakte de deurwaarder ook nog enkele foto’s van het monument die zijn bevindingen op het proces moesten kracht bijzetten.

Op 15 maart 1970 maakte het gemeentebestuur uiteindelijk bekend dat men ging overgaan tot de afbraak van het grafmonument van de familie Van der Stegen de Schrieck. Er werd aan de familie op het nieuwe kerkhof een grondvergunning voorzien met gelijke oppervlakte. De materialen van het oude grafmonument werden ter beschikking gehouden voor de nabestaanden voor een termijn van vijf jaar. Omdat niet alle erfgenamen bekend waren werd dit bericht in verschillende kranten gepubliceerd.

Op 26 en 27 maart 1970 werd uiteindelijk het grafmonument ontruimd. Uit de kelder, dat 40 begraafmogelijkheden bevatte, werden 16 kisten aangetroffen. Onder die kisten waren er vier in hout en die waren reeds volledig vergaan. De andere kisten waren in zink en nog in goede staat. Een lichaam dat in 1826 begraven werd had zelfs nog lange witte haren tot over de schouders! Alles wat overbleef werd in kleine kistjes overgeladen. De intacte kisten werden in hun geheel overgeplaatst naar het nieuwe kerkhof. Ze werden in een gewoon zandgraf begraven.

Ook de heropbouw van het monument op het nieuwe kerkhof bleef uit. Na het overbrengen naar het nieuwe kerkhof dekte enkel een platte arduinen steen, zonder tekst of enige vorm van identificatie, de begraafplaats van de adellijke Schriekse kasteelheren.

Personen die begraven werden in het grafmonument te Schriek:

Gedurende een periode van 39 jaar bleef het familiegraf van de Van der Stegens er onaangeroerd bijliggen. Die toestand moest hoe dan ook veranderen!

Ikzelf en de familie Van der Stegen de Schrieck hebben gezocht naar een “nieuw”monument. Dat hebben we gevonden op de stadsbegraafplaats van Leuven. Er waren daar enkele honderden graven waarvan de concessie verviel en die dus moesten afgebroken worden. Ik ben deze grafzerken ter plaatse gaan keuren om te kijken of er niets tussen zat dat we op het graf van de familie Van der Stegen te Schriek konden plaatsen. Zo zou deze familie weer een eerbiedwaardige laatste rustplaats krijgen.


Op mijn vraag werd er in de maand augustus van 2009 een grafmonument afgebroken en van de begraafplaats van Leuven naar Heist-op-den-Berg gebracht. Het gemeentebestuur zorgde voor het transport.

Op 20 oktober werd dan het graf per vrachtwagen van de loodsen van de Technische Dienst naar het kerkhof van Schriek gevoerd. Een dag later werd het kruis heropgericht op de oude voet van het originele grafmonument. Het monument is ongeveer 3 meter hoog en siert sinds die dag de laatste rustplaats van onze oude kasteelheren.

Maar er zal kortelings nog gewerkt worden aan het graf. Het arduinen kruis moet nog gereinigd worden en er zal een koperen plaat worden tegen bevestigd met daarop het wapenschild van de familie Van der Stegen de Schrieck. Ook de namen van de begraven personen en hun geboorte- en sterfdatum zullen er in gegraveerd worden. Verder zal het gemeentebestuur de grond rondom het kruis nog beplanten met struikjes en groen.

Op deze manier zullen de kasteelheren van Schriek weer een eerbiedwaardige laatste rustplaats krijgen.

De oorspronkelijke grafkelder waarin de familie Van der Stegen de Schrieck werd begraven op het oude kerkhof van Schriek zou nog steeds bestaan! Nadat de kelder werd leeggehaald en het monument er boven werd afgebroken bleef de kelder (gedeeltelijk) in de grond liggen. Men deed gewoon de moeite niet om het af te breken. Wellicht werden ook de materialen van het monument in de kelder gelegd en nadien werd deze holle ruimte van 30,25 vierkante meter opgevuld en het huidige kerkplein er boven aangelegd.

Misschien moet bij gelegenheid deze kelder nog eens worden uitgegraven. (met een knipoog naar het gemeentebestuur van Heist-op-den-Berg). Het zou wellicht voor veel bijkomende geschiedkundige informatie kunnen zorgen .

Naar aanleiding van het “nieuwe” graf dat de familie Van der Stegen de Schrieck krijgt, heb ik een boekje geschreven omtrent de geschiedenis van het grafmonument van deze familie. Maar niet alleen de tombe in Schriek word besproken. Verschillende leden van deze adellijke familie liggen begraven in prachtige monumenten die verspreid liggen over het ganse land, zelfs tot in Nederland toe! Al deze tombes worden in het werkje besproken.

Wellicht zal het deze zomer of najaar gepubliceerd worden. Toch zoeken we nog steeds informatie. Hebt u nog gegevens of foto’s van het grafmonument te Schriek Hebt u in uw kast nog doodsprentjes of rouwbrieven liggen van de familie Van der Stegen de Schrieck? Beschikt u nog over foto’s van het oude kerkhof van Schriek? Of was u aanwezig bij het ontruimen van de grafkelder van de familie Van der Stegen in 1970 en kan u er nog wat over vertellen? Laat het me dan gerust weten. We zullen de informatie graag in dank aannemen! Ik heb ook een blog gepubliceerd op het internet waar je meer informatie vind over de geschiedenis van het kasteel van Schriek, de familie Van der Stegen de Schrieck, en zoveel meer. Op geregelde tijdstippen worden er nieuwe geschiedkundige artikels op toegevoegd. Dus surf eens naar www.bloggen.be/kasteelvanschriek U kan me altijd contacteren via gsm en email: GSM: 0474 54 97 44 Email: [email protected]
 

Tekst en foto's : Tom Stroobants