Nieuwsbrief Nr. 52 - november 2009

L’ Ossuaire de Douaumonteen bijdrage van George Beliën & Erika Raven.


Eind 1915 stond het voor het Duitse keizerlijke leger als een paal boven water dat hun basisoffensief definitief vastgelopen was. Langs het hele Westelijk Front werden slechts enkele meters terreinwinst geboekt ten koste van enorme verliezen aan manschappen. Een doorbraak was nodig, ook om het moreel van de soldaten op te krikken.

Het plan dat generaal Erich von Falkenhayn aan de staf voorlegde was even simpel als sinister: Verdun langs drie zijden aanvallen. Hij noemde het Operation Gericht (terechtstelling) want in zijn plan voorzag hij één corridor, de later genoemdeVoie Sacrée naar Bar-le-Duc, voor aanvoer van steeds nieuwe (Franse) troepen. De doodstrijd van het Franse leger moest zo traag en pijnlijk als maar mogelijk verlopen.

Waarom Verdun? Enerzijds omdat de stad, reeds een vesting in de laat-Romeinse tijd, een symboolfunctie had voor de Fransen. Anderzijds was het, na de eerste aanvallen in najaar 1914, een relatief rustige sector. Bij de Fransen waren er, na het echec in Luik en Namen van de fortificaties aan de Maas, twijfels gerezen over de functionaliteit van de forten, en hoewel ze in de loop der tijd voor de Grote Oorlog twee verdedigingsgordels rond de stad hadden gelegd, waren de artelleriestukken gedeeltelijk gedemonteerd en elders ingezet. Generaal von Falkenhayn rekende er dan ook op dat de Franse troepen de stad alsnog met hand en tand zouden verdedigen. En dat deden ze ook, maar met een niet ingecalculeerde verbetenheid…

Het offensief begon op 21 februari 1916, met een openingsbeschieting van 9 uur (!) door alle beschikbare artillerie, waaronder in totaal dertig 42 cm en 30,5 cm- houwitsers die voorheen de forten van Luik hadden verwoest. Onder generaal Pétain, een man die van geen wijken wist, werd elke vierkante meter Franse grond tot het uiterste verdedigd, waardoor de Duitse infanterie slechts moeizaam kon oprukken. Ook dit was louter een kwestie van moreel, want het was strategisch eenvoudiger geweest om Verdun op te geven en de achterliggende bossen – met minder manschappen – te verdedigen.

Het plan van von Falkenhayn verliep uiteindelijk conform het volledige beeld van deze oorlog: met eindeloos bloedvergieten, zonder noemenswaardige terreinwinst. Eind juli waren aan beide zijden samen 20 miljoen granaten afgevuurd en beide opponenten verloren elk 200.000 manschappen, dood of gesneuveld.  Het hele offensief eindigde op 15 december 1916, waarbij de Fransen zowat alle eerder verloren terrein hadden heroverd. 300 Dagen had de verschrikking van onafgebroken artillerievuur en aanvallen met de bajonet geduurd.

Het ossuarium ligt op een 9-tal kilometer ten noordoosten van Verdun en bestaat uit twee delen. Vooraan is er een zeer grote, mooi onderhouden grasvlakte, la Nécropole Nationale, waarop 15.000 militaire en dus eenvormige graven liggen. Een eenzame Franse vlag wappert in het midden.

Op de heuvelrug ligt het gebouw zelf, dat in 1927 werd afgewerkt met fondsen van diverse Franse steden en gemeenten. Het heeft de vorm van een kruis, waarbij één arm is afgebroken en wordt overschaduwd door een vuurtoren in de vorm van een granaat. Deze toren was een geschenk van de Verenigde Staten. Binnen liggen, gerangschikt volgens vindplaats, de stoffelijke resten van ongeveer 130.000 mensen, Fransen en Duitsers door elkaar. Het betreft hier soldaten die onherkenbaar verminkt waren, of die, eens begraven, door artillerie-inslagen terug, en uit elkaar gerukt, aan de oppervlakte kwamen.
In de onmiddellijke omgeving zijn de kraters nog steeds duidelijk zichtbaar in de omgewoelde bodem. Tot laat in de jaren zeventig waren enkel sparren sterk genoeg om hier nog te groeien; de grond was te doordrenkt met het staal van de granaten. Nu groeien er hier en daar eindelijk weer loofbomen.

Dit lugubere aspect, dat na 90 jaren nog steeds te zien is, maakt dat Verdun, meer nog dan de andere begraafplaatsen aan de Somme, of in Ieper, een plek is om te contempleren over de nutteloosheid en meedogenloosheid van een moderne oorlog.
George Beliën, foto's George Beliën, Erika Raven en Harry van Gastel

Het monument is open van 18/2 tot 30/12, vanaf 9u tot 12u en van 14u tot 17u (zomer 18u en 18u30).
Adres : Ossuaire de Douaumont, 55100 Douaumont, France, tel +33 3 29 84 54 81, [email protected],www.verdun-douaumont.com.
Bronnen :
De Eerste Wereldoorlog, John Keegan, Balans 1998/Olympus 2006, ISBN 978 9046703847.
Velden van weleer, Chrisje en Kees Brants, Nijgh & Van Ditmar/Dedalus 1993, ISBN 90 38802749.
Diverse brochures van het Office de Tourisme de Verdun, www.tourisme-verdun.fr