Nieuwsbrief Nr. 52 - november 2009

Vzw Epitaaf blaast 25 kaarsjes uitacademische zitting met opmerkelijke sprekers.


Onze vzw Grafzerkje kreeg een uitnodiging in de bus van vzw Epitaaf. Reden: vzw Epitaaf blies 25 kaarsjes uit en deed dit onder andere met een academische zitting in de Universiteit van Gent. An Hernalsteen en ikzelf vertegenwoordigden het Grafzerkjes bestuur en we konden nog een vijftal leden van onze vzw ontwaren tussen de bijna 50 aanwezigen.

Linda Van Santvoort blikte terug op 25 jaar funerair erfgoed. Inventarisatie is de aanzet tot verder onderzoek. De aandacht begon bij de stad Gent (uitgave In Steen en Brons) in 1981 kort daarop gevolgd door Leuven. Cecilia Van der Velden inventariseerde de Brusselse begraafplaats wat resulteerde in twee turven van boeken. Later volgden nog Ukkel, Schoonselhof, Oostende, Temse en Ronse. Mevrouw Van Santvoort had het nog over de Epitaaffiche die meer en meer ingeburgerd geraakt en die uitgebreide info over grafmonumenten verstrekt. Typologische studie, invloed van modelboekjes, stijlstudies, monografische studies aangaande architecten en archieven van begraafplaatsen: hier ligt nog een hele weg af te leggen volgens de spreker die ook stelde dat de ontsluiting ervan door middel van boeken en boekjes niet te minimaliseren valt. Linda Van Santvoort besloot met te zeggen dat de belangstelling voor het funeraire erfgoed in een stroomversnelling zit maar dat het nog té beperkt toegankelijk is wegens de verspreiding van de bronnen ervan.

Dan was het de beurt aan de heer James Stevens Curl, een autoriteit op funerair gebied. Persoonlijk had ik liever een algemener onderwerp aangesneden gezien want de man heeft zo veel interessante werken over Londense begraafplaatsen en de vrijmetselarij op begraafplaatsen gepleegd. Nu ging zijn uiteenzetting over Knockbreda, een Ierse dodenakker. Via mausolea, crypten en Stephensons’ mausoleum met verwijzingen naar India bracht hij ons naar Knockbreda. Deze begraafplaats had een zekere status verworven zodat ook niet katholieken zich hier lieten begraven. Enkele mausolea bestaan heden ten dage nog. Voorbeelden van Britse mausolea in Calcutta en de publicaties van Robert Adam, de bekende architect, maakten een link naar de Knockbredamonumenten. Slechts in 1978 werden ze beschermd nadat eerst nog één van deze grafmonumenten verdween. Vanaf  2005 werden nieuwe impulsen voor restauratie en conservatie gegeven, kostprijs £ 95 000.

Catheline Metdepenninghen was de derde spreker. Zij onderhield het gezelschap over “de Nieuwpoortse gipsencollectie van beeldhouwer Pieter Braecke. Braecke, leerling van Hendrik Pickery schonk zijn gipsencollectie aan zijn geboortestad Nieuwpoort. In 2008 bleek de collectie verdwenen. Dankzij de archivaris werd ze teruggevonden op vijf verschillende lokaties van gemeentegebouwen tot vochtige kelders. Eerst werd de collectie geïnventariseerd. Recent dook een inventaris uit 1988 op en nog recenter foto’s. Beiden konden weinig hulp bieden wegens “onvolledig”. Vele gipsen werden vernietigd tijdens de oorlog. Begin van de jaren ’50 schonk de weduwe een aantal werken aan de stad Nieuwpoort die in ’t Kasteeltje werden tentoongesteld. De belangstelling taande weg en de collectie belandde in de kelder en later in de container. Ook weden werken ontvreemd. Catheline Metdepenninghen schetste dan een beeld van wat er nog van het werk van Pieter Braecke overblijft. Werk van de man is nu nog te vinden in Oostende (Sint Pieter en Pauluskerk), op de Brusselse Grote Markt, in Sint Gillis, aan de Brusselse militaire school, aan de Heizelpaleizen, monument Remy in Leuven en monument Lemonnier in Brussel. Hij werkte ook samen met zijn vriend Victor Horta (beelden in de woningen Solvay, Aubecq en in de woning van Horta) Later maakte Braecke een aantal oorlogsmonumenten onder meer voor Oostende en een IJzermonument te Nieuwpoort; een eerste ontwerpen werd afgekeurd wegens te duur. Pieter Braecke maakte dan maar een nieuw, kleiner, monument. Ook enkele grafmonument zijn van zijn hand zoals het medaillon op het graf van zijn vader te Nieuwpoort, het graf Pieter Jacob Gassée te Sint Jans Molenbeek, Vertongen te Evere, beelden op het grafmonument voor beeldhouwer Guillaume Charlier en zijn eigen grafmonument te Nieuwpoort. Catheline Metdepenninghen besloot dat dit waardevol legaat voor de stad Nieuwpoort, terug, opgesteld zou dienen te worden in een museale omgeving.

Voorzitter Marcel Celis was de laatste spreker tijdens deze academische zitting. Hij schetste een overzicht van 25 vzw Epitaaf. Hij bracht hulde aan enkele bestuursleden van het eerste uur: Filip Tas en Bert Bracke. Marcel vertelde hoe het allemaal begon met enkele buitenlandse reizen (Londen en Italië), de uitgave van een aantal boeken en een tentoonstelling. De tentoonstelling in het toenmalige I.C.C. te Antwerpen bleek een voltreffer te zijn want de, door vzw Epitaaf, aangeboden catalogus bleek de enige catalogus te zijn die uitverkocht is. Nu een collectorsitem. In 1996 werd een nieuwe stap gezet door de bescherming, als landschap, van een aantal begraafplaatsen later gevolgd door ontelbare andere dodenakkers. Ook militaire begraafplaatsen, voornamelijk in de Westhoek, kregen een beschermd statuut. Een nieuwe vooruitgang werd geboekt toen, in 2003, gesteld werd dat graven van lokaal en historisch belang diende behouden te worden. De erfpacht door vzw Epitaaf van het atelier Salu te Laken en de restauratie ervan was een verder mijlpaal in de geschiedenis van vzw Epitaaf. De vereniging is ook in het bezit van een uitgebreide bibliotheek. Marcel Celis besloot met even een blik op de toekomst te werpen. De verlenging van voornoemde erfpacht voor atelier Salu en het opmaken van een beheersplan behoren tot de taken die de opvolgers van de voorzitter, Marcel neemt binnen enkel jaren afscheid van de vereniging na zich 18 jaar ingezet te hebben, dienen te verwezenlijken. Marcel Celis besloot met een kritische, terechte, opmerking: inventarissen genereren ook vandalisme. Wat hij illustreerde met enkele voorbeelden van diefstallen.

Later op de dag was er nog een drink in het atelier Salu ter ere van 25 jaar vzw Epitaaf. Vzw Grafzerkje wenst bij deze vzw Epitaaf alle heil toe.

Jacques Buermans