Nieuwsbrief Nr. 52 - november 2009

Tante Kato ging op reis en zag het graf van Galla Placidiaweer een nieuwe ontdekking van Tante Kato.


Galla Placidia * ca. 390 - 450 * Ravenna, Italië

Tijdens mijn humaniorajaren associeerde ik Ravenna met kerken, mozaïeken en gelovige keizers. Kortom iets wat deugdelijk en christelijk was en waarvan ik de kriebels kreeg. Hoewel : die mozaïeken zagen er “vaut le voyage” uit. Jaren later -het lijken wel eeuwen- en hopelijk iets wijzer zag ik Ravenna met eigen ogen. Gedurende die jaren had ik wel wat achtergrondinformatie over die keizers verzameld en sommige waren van hun piëdestal gevallen. Maar de mozaïeken bleven overeind. De meest bekende zijn uiteraard deze van de San Vitale-basiliek met het keizerpaar Justinianus en Theodora. In de tuin van dat complex ontdekten we een juweeltje van een mausoleum voor een vrouw met aanzien: Galla Placidia. Qua standing was zij de absolute top: dochter, (half)zuster, echtgenote en moeder van keizers. Weinigen deden het haar na. Ik kreeg een boontje voor Galla Placidia, ook omdat zij in die tijd heel wat afreisde, zij het soms gedwongen.

 

Galla Placidia’s geboorteplaats en -datum zijn niet exact geweten maar het was in ieder geval tussen 388 en 392 in het oosten van het Romeinse Rijk.  Rond 394 werd de Nobilissima Puella (Meest Nobele Meisje)  aan het keizerlijk hof in Milaan van haar vader Theodosius de Grote (346-395) ontboden.  Toen die overleed werd het Romeinse Rijk in Oost en West gesplitst en werden haar halfbroers keizer:  Honorius (384-423) in het Westen en Arcadius (378-408) in het Oosten.  In 410 veroverde Alaric van de Westgoten Rome en de twintigjarige keizersdochter werd als oorlogsbuit meegevoerd naar Gallië.  Alarics schoonbroer en opvolger Athaulf (de edele wolf) huwde de schone in 414 in Narbonne.  Een jaar later werd koning Athaulf in zijn paleis in Barcelona vermoord toen hij een bad nam.  Nog eens een jaar later werd Galla Placidia uitgehuwelijkt aan de Romeinse generaal Constantius (°388), die in 421 de laatste zeven maanden van zijn leven co-keizer was.  Ze was nu voor de tweede maal weduwe en haar keizer-broer Honorius kon zijn poten niet thuishouden waarop Galla Placidia haar biezen pakte en een onderkomen zocht in Constantinopel.  Toen haar ziekelijke broer stierf keerde zij terug naar Ravenna en werd regentes voor haar zesjarige zoon Valentinianus III (419-455).  De keizerlijke moeder bracht de laatste vijfentwintig jaar van haar leven in vrede en godsvrucht door in Ravenna.  Godsvrucht, misschien wel, maar ze deinsde er ook niet voor terug om een moordcommando uit te sturen of iemand in koelen bloede te laten executeren.  Galla Placidia overleed in Rome en werd begraven in dat prachtige mausoleum in Ravenna.  Tenminste dat wordt al eeuwen als waarheid aanvaard maar in deze kritische tijden betwijfeld.

Het mausoleum werd gebouwd tussen 425 en 430, in opdracht van Galla Placidia en was bedoeld als gebedsruimte voor de Heilige Laurentius.  Het kruisvormige gebouwtje maakte deel uit van de grotendeels verdwenen Heilige Kruis-kerk.  Langs de buitenkant lijkt het een eenvoudige bakstenen kapel.  Ingewerkte zuilen, bogen en tympanen wisselen elkaar af.  Deze soberheid staat in schril contrast met de rijke binnenversiering.  De mozaïeken zijn de oudste van Ravenna en hebben de tand des tijds wonderwel doorstaan.  Ik heb de neiging lyrisch te doen over de mozaïeken van het tongewelf.  Ontroerend naïef en idyllisch zijn de taferelen van de Goede Herder met zijn schaapjes en de afbeeldingen van de apostels in hun witte gewaden.  Qua fauna komen duiven en herten hun dorst lessen aan fontein en beek.  Alles in harmonie met de flora: wijnranken en vruchten- en bloemenmanden.  Op de uiteinden van de diepblauwe sterrenhemel van de koepel staan de symbolen van de vier evangelisten: leeuw (Marcus), arend (Johannes), os (Lucas) en mens (Mattheus).  Deze symbolen heeft het prille christendom geleend bij de Oosterse heidense mythologie.  Getemperd zonlicht komt door de smalle raampjes en zorgt voor een serene sfeer.  Dit is geen oud of beschilderd glas, maar albast (een 20ste eeuwse vervanging).  Centraal onder de mozaïek van de martelaar Laurentius (de grill staat klaar om hem te roosteren) en recht tegenover de ingang staat de hoge marmeren sarcofaag van Galla Placidia.  De linkse sarcofaag zou die van echtgenoot Constantius III zijn en de rechtse van zoon Valentinianus III of broer Honorius.  In de 16de eeuw zou volgens een verhaal een nieuwsgierigaard een gat in Galla Placidia’s sarcofaag gemaakt hebben en bijgelicht met een kaars of toorts wou hij de inhoud van de sarcofaag inspecteren.  De loerder wou waarschijnlijk controleren of de keizerin, gekleed in haar keizerlijke mantel, er wel degelijk in lag.  Blijvend feit is: dat gat aan de achterkant en binnenin  vernietiging door een brandje.

Of Galla Placidia in dit mausoleum van Ravenna begraven ligt of niet maakt weinig uit.  Haar mausoleum is een pareltje dat in 1996 op de lijst van het Unesco Werelderfgoed opgenomen werd.

Jammer genoeg zijn onze foto’s van het interieur vrij summier en geven ze absoluut geen goed beeld van de rijke decoratie. Gelukkig was onze webmaster Erika Raven ook in Ravenna en zij laat u met plezier van deze schoonheid genieten. Voor wie nòg meer wil zien : op de Engelse Wikipedia onder Galla Placidia vindt men bij “External Links” foto’s van het interieur die absoluut het bekijken waard zijn.  

Tekst en foto's : Tante Kato