Nieuwsbrief Nr. 51 - september 2009

Sint Fredegandus DeurneHeeft een internationale primeur


Een fiere voorzitter van vzw Turninum Ludo Peeters stuurde mij een publicatie over een internationale primeur die “zijn” begraafplaats te beurt viel.

Een bekend bryoloog, dit is een “mosdeskundige”, kwam op vraag van vzw Turninum eens kijken op Sint Fredegandus en ontdekte een groot aantal interessante korstmossen. De heer Juul Slembrouck zette zijn wedervaren om in een publicatie. Uit deze publicatie een korte bloemlezing:

Het kerkhof van Sint Fredegandus is gelegen in de grote agglomeratie van Antwerpen, grondgebeid Deurne en is in een woongebied gelegen. Deze plaats is beschermd als historische site onder meer omdat verschillende leden van de Franse adel (graaf de Murat) er begraven zijn. De kerk is geklasseerd als monument. Voor zover te achterhalen valt werden hier doden begraven van in de 10de eeuw. De actuele kerk dateert van 1610-1644, heropgebouwd na een brand van een reeds bestaande kerk in 1575. De oudste graven liggen nogal chaotisch rond de kerk maar vanaf 1804 werd de structuur meer hedendaags: parallelle rijen gescheiden door wandelwegen.

In de 19de eeuw had het kerkhof een aantrekkingskracht ten overstaan van de Antwerpse bourgeoisie om hier hun doden te begraven. Dit vertaalt zich vooral in een speciale funeraire stijl met allegorische symbolen. Men vindt er onder andere het monumentale graf van de familie Maquinay , de eerste invoerder van petroleum (van Amerikaanse origine) via onze Antwerpse haven. Monumentale grafmonumenten sieren het kerkhof: dat van de populaire schrijver en zanger Andreas De Weerdt; dat van Constance Teichmann, dochter van de Antwerpse gouverneur die haar diensten vrijwillig aanbood als verpleegster tijdens de cholera-epidemie van 1866 en daardoor gekend werd als de “engel van Antwerpen”; dan nog een groot monument ter ere van Jan De Laet (1815-1891) vurig verdediger van de “Vlaamsche” zaak in de 19de eeuw.

Door het aanzienlijke aantal grafzerken, soms monumentaal, ook wel pompeus straalt het kerkhof zowel een historische, culturele als lokale waarde uit net zoals het kerkhof van Laken of het Campo Santo van Sint Amandsberg te Gent.

Een volhoudende actie van “Turninum” – heemkundige kring van Deurne was nodig om het verder bestaan van deze plek te garanderen. Daardoor werden de kerk en het centrale gedeelte van het kerkhof geklasseerd. Zij hebben de restauratie van enkele belangrijke graven, van een “kalvarie” gerealiseerd en ze zijn ook begonnen met enkele monumenten, die op instorten stonden, te ondersteunen. Sinds ongeveer 20 jaar heeft het kerkhof zijn oorspronkelijke bestemming verloren maar nu wordt het beheerd als “begraafpark”.

De ontdekking van “Brachythecium tommasinii” op het kerkhof van Sint Fredegandus is uitzonderlijk. Het zou gaan over de eerste vermelding van dit kalkspitsmos en is dus uniek voor Vlaanderen en wordt ook als één der meest noordelijke plaatsen waar deze soort ooit werd aangetroffen beschreven. Op Fredegandus is het korstmos te bewonderen op het graf van de familie Potters – Verschueren. Het zou om een internationale primeur voor Sint Fredegandus gaan en dit dankzij de vraag van vzw Turninum om in het kader van het toekomstig beheer van het begraafpark en van de uitwerking van een educatief pakket eens een inventaris van de aanwezige mossoorten te maken. Hij vond maar liefst 39 soorten, waaronder deze zeldzaamheid. De publicatie die daaruit voortvloeide zal ook in internationale vaklitteratuur worden opgenomen. Het verschijnt in New York, Kopenhagen, Krakau en Zurich.


Vzw Turninum en hun voorzitter Ludo Peeters mogen dus eens te meer een pluim op hun hoed steken en het is eens te meer een primeur voor hun inspanningen om het funerair erfgoed op alle vlakken te beschermen en te leren waarderen. Enige minpunt in dit succesverhaal: de publicatie verscheen in de Franse taal want onze eigenste plantentuin van Meise betoonde geen enkele interesse.

Tekst en foto's : Jacques Buermans met dank aan Rina Reniers voor de vertaling van de publicatie.