Nieuwsbrief Nr. 49 - juni 2009

Lia en Modest geven het beste van zichzelf in MerksemJacques Buermans


Zondagmiddag. Een zonovergoten Merksem. Toch een tiental geïnteresseerden waaronder enkele leden van vzw Grafzerkje. Modest Van Camp schetste kort de geschiedenis van deze begraafplaats uit 1925 die voor nieuwe begravingen sloot in 1971. Hij noemde het een begraafplaats met “niets oud” en “niets nieuw” waarmee hij bedoelde dat hier geen dingen staan die vroeger op kerkhoven stonden zoals een dodenlantaarn of een afrastering om het vee tegen te houden maar ook geen nieuwe dingen zoals een strooiweide of columbarium. De eerst begravene hier was mevrouw Joossens, eigenares van de gronden waar de begraafplaats op gevestigd is. Vandaar trok het groepje naar Karel Van Damme, socialistisch voorman. Lia Somers vertelde hier het verhaal van de opkomst van de socialisten en de tegenkantingen die ze kenden van katholieke zijde. Er was zelfs een heus “omkoopschandaal” mee gemoeid waar ook Frans de l’Arbre, burgemeester wiens graf we later nog zullen tegenkomen, bij betrokken was. Gratis drankbonnetjes werden verdeeld maar later verkocht om van de opbrengst ervan een vlag, een bewijs dat men iets betekend - waarop wacht vzw Grafzerkje om zich een vlag aan te schaffen -,  te kunnen aankopen. Van Damme was eveneens provincieraadslid en senator. Vlakbij lag Lode Geysen, regisseur van het Vlaams zangfeest. Een mooi monument van de hand van beeldhouwer, tevens burgemeester van Boechout, Staf Van Sintjan sierde het graf.
Een eenvoudig graf voor Emiel Beuckeleers. Hij was de laatste eigenaar van het domein Boeckenborg en huwde met een dochter van Donche, eigenaar van een scheepsherstellingsbedrijf. Emiel Beuckeleers was de oprichter van het scheepvaartmuseum. Drukker Stockmans ligt onder een groot grafmonument. In 1942 werd hij, naar verraad van een van zijn werknemers, gefusilleerd. Een mooi beeld voor beeldhouwer Jules Weyns. Van deze man sieren de Brabo op het loodswezen en verschillende beelden op de Cogels Osylei het Antwerpse stadsbeeld. Een mooi, enigszins overwoekerd, monument voor de familie Jurgens bekend van de margarine was onze volgende stopplaats.
Op het andere eind van de begraafplaats stond het monument voor de gesneuvelden van de hand van architect Max Winders en met een beeld van Willy Kreitz. Op het graf voor August Borms waren juist alle kransen, die naar aanleiding van de verjaardag van zijn overlijden aangebracht werden, verwijderd. Deze Vlaamse voorman werd na de Eerste Wereldoorlog gevangen gezet en verkozen terwijl hij in de gevangenis zat. Hij kreeg na de Tweede Wereldoorlog de  doodstraf en  werd  terechtgesteld. Een  mooi  monument voor  Karel  en Isabella Mortelmans, de ouders van componist Lodewijk Mortelmans en bloemenschilder Frans Mortelmans.
Ook orgelbouwer Mortier kreeg in Merksem zijn laatste rustplaats. Vlakbij pastoor Bamps. Op een rondpunt liggen een aantal burgemeesters zoals Borrewaters, Victor Roosens en de reeds vernoemde Frans de l’Arbre. Ook Dierkxsens, uitbater van de bekende bakkerij De Volkslust ligt hier. Een gedenksteen voor de gesneuvelden van 1914 – 1918 leverde, volgens Lia, ook weer een mysterie op. Op de originele steen, die het voormalige gemeentehuis sierde, stonden 93 namen terwijl er hier maar 90 op te vinden zijn. Vandaar naar het monument voor de slachtoffers van de ramp in een oliefabriek en Petrus Vandonnick, politieagent die overleed toen hij laffelijk werd neergeschoten door een overvaller.
Jos De Swerts tekende karikaturen in Tijbaart de Kater en in Pallieter en was illustrator voor onder meer Zonneland. Bij Hermanneke Wijns vertelde Lia het hele droeve verhaal terwijl een aantal “bedevaarders” toekeken. Wijns viel in mei 1941 met zijn been door een glazen plaat. Twee dagen later stierf hij aan zijn verwondingen. Herman Wijns kreeg na zijn overlijden geen lijkstijfheid, zijn oogjes “braken” niet, hij bleef de blos behouden op zijn wangen en zijn lipjes bleven vuurrood ondanks het grote bloedverlies door zijn ongeval. Sindsdien is zijn laatste rustplaats een “bedevaartsoord” geworden. Meer dan 4.000 bedankingsplaatjes voor verkregen genezingen sieren het graf dat zich oorspronkelijk elders op deze begraafplaats bevond.
Dorstig maar meer dan voldaan verlieten we de begraafplaats. Dank aan Lia Somers en Modest   Van   Camp   van   de   heemkundige   kring   van   Merksem   voor   de   veelvuldige toelichtingen.
 
Jacques Buermans
Foto’s Jacques Buermans behalve foto’s Van Damme en monument voor de gesneuvelden van Modest Van Camp