Nieuwsbrief Nr. 48 - mei 2009

Tante Kato ging op reis en zag het graf van Louis XVII


1785-1845 * Delft, Nederland
 
Moet die titel niet zijn “... en zag het graf van Karl Wilhelm Naundorff”. Nee, ik hou het bij Louis of Lodewijk XVII, zoals op de grafsteen 
 
ICI REPOSE
LOUIS XVII
  CHARLES LOUIS DUC DE NORMANDIE
  ROI DE FRANCE & DE NAVARRE
  NE A VERSAILLES LE 27 MARS 1785
  DECEDE A DELFT LE 10 AOUT 1845
 
Laat ik er direct aan toevoegen wat hier fout is : Hier ligt Karl Wilhelm Naundorff begraven, waarvan geweten is dat hij in 1845 overleed maar zonder bekende geboortedatum. Achter dit graf zit een fantastisch verhaal van bedriegerij, leugens, royalisme, koppigheid en lef, veel lef.  Ik lust dit wel ! Toen we een weekendje Delft planden om er oa de graven van Willem van Oranje en Vermeer te zien stond dat van Naundorff-Louis XVII ook op ons programma. 
 
Gelukkig hadden we op voorhand onze groene Michelingids doorgenomen. Als ergens ter wereld iets met betrekking tot Frankrijk te zien is, dan staat het daarin. Bovendien herinnerden we ons de nieuwsberichten van een aantal jaren geleden over deze Duitser die zich uitgaf als rechtmatig Franse troonopvolger. In de reisgidsjes, te krijgen bij de toeristische dienst van Delft komt zijn graf niet voor. Ze beschouwen hem als een onbekende en willen de plek waarschijnlijk niet promoten als toeristische trekpleister. In ieder geval : wij gingen op zoek en vonden.
 
In het noorden van de oude stad, tegenover -o ironie- het Koningsplein liggen in de schaduw van de watertoren de restanten van de begraafplaats Kalverbos : een viertal platte grafstenen en één die afgesloten is met een zwart gietijzeren hek. De vier hoeken worden bekroond door hét Franse symbool, de gouden lelie. Een aantal Franse monarchisten gelooft dat de tienjarige kroonprins (de koningsnaam Louis XVII kreeg hij hoewel hij nooit regeerde) in 1795 wist te ontsnappen uit de Temple, dat iemand anders zijn plaats innam en dat hijzelf verdween om jaren later als volwassen man met de naam Naundorff zijn wederoptreden te maken. Ze worden Naundorffisten genoemd. Nu was Naundorff niet de enige die zich voor de verdwenen kroonprins uitgaf -42 anderen eisten die eer eveneens op- maar daar hebben we het hier niet over.
 
In 1810 werkte Karl Wilhelm (Charles Guillaume voor onze zuiderburen) Naundorff in Berlijn als horlogemaker. Bij een politieondervraging viel hij zogezegd door de mand en bekende hij de zoon van Lodewijk XVI en Marie-Antoinette te zijn. Mogelijk is hij in 1775 in Weimar geboren, maar over zijn eerste levensjaren is niets geweten. Ook bestaat de hypothese dat hij in Wenen ooit in dienst was van Elisabeth Vigée-Le Brun, de portretschilderes van Marie-Antoinette. Daar hoorde hij over het reilen en zeilen aan het hof van Versailles, spitste zijn oren en sloeg alles op om het later te gebruiken. Wél is geweten dat hij in 1818 trouwde met Johanna Frédérique Einert en dat ze negen kinderen kregen. In mei 1833 arriveerde Naundorff in Parijs en er waren zowel in Berlijn als Parijs wat nu “believers” en “non-believers” genoemd worden. Voor de ene partij was hij de verdwenen Dauphin en voor de andere was hij een bedrieger want de troonopvolger overleed in gevangenschap in de Temple. Doorslaggevend was de ontmoeting met het vroegere kindermeisje Madame de Rambaud. Voor haar was hij het verdwenen kind dat ze zeven jaar lang “gepamperd” had, want hij wist haar te overtuigen met verhaaltjes die alleen getrouwen van de Bourbons kenden. Naundorff werd stoutmoedig, stond op zijn strepen en was zinnens zijn erfenis op te eisen door een proces tegen de familie van de toenmalige koning Louis-Philippe (r. 1830-1848) aan te spannen. Bijgevolg werd Naundorff het land uitgezet (juli 1836) en hij vond onderkomen in het Verenigd Koninkrijk. 
 
In Groot-Brittanië liet Naundorff op twee fronten van zich horen. Tot groot ongenoegen van de paus wilde hij als een messias de katholieke kerk hervormen. Tegelijkertijd hield hij zich bezig met het onderzoek naar springstoffen, granaten, geweren en ontploffingsmechanismen.  Zijn ontwerp wordt wel eens smalend -zijn huis ontplofte- de “Bourbonbom” genoemd. Het genie, de avonturier, de koning kwam dan in Nederland terecht en het Ministerie van Oorlog had wél interesse in zijn product. Naundorff werd in januari 1845 benoemd tot directeur van het Pyrotechnisch Atelier van Delft. Lang kon hij van deze eervolle baan niet genieten, want hij overleed in augustus van datzelfde jaar. Er zijn vermoedens dat hij vergiftigd werd...  Feit is dat koning Willem II (r. 1840-1849) zijn aanspraken erkende en dat zijn nageslacht de titel Duc de Normandie mag dragen.
 
In 1904 werd de begraafplaats Kalverbos ontruimd. Door tussenkomst van Koningin Wilhelmina (r. 1890-1948) bleef het graf van Naundorff-Louis XVII ter plekke. Het werd gerestaureerd en na 1950 stond er een extra plaatje met volgende gebeitelde tekst :
 
Hier ligt begraven Lodewijk XVII van Frankrijk
ook bekend geweest als Karl Wilhelm Naundorff
geboren te Versailles 27 Maart 1785
gestorven te Delft 10 Augustus 1845
Het graf werd in 1904 gerestaureerd
en in 1950 nogmaals voor een onderzoek geopend
 
Uiteindelijk zouden de methoden van de moderne wetenschap het mysterie Naundorff oplossen. In 1995, honderdvijftig jaar na de dood van stamvader Naundorff, herdachten zijn nakomelingen en sympathisanten hem nog plechtig aan dat Kalverbos. Nu even chauvinistisch worden want professor Jean-Jacques Cassiman van de KUL verscheen ten tonele. Hij kon in samenwerking met een Franse specialist via een DNA-analyse (1998) aantonen dat Naundorff niet verwant is aan de familie van Marie-Antoinette.  Daarvoor kon hij DNA-materiaal van de betrokkene vergelijken met haarlokken van zussen van Marie-Antoinette. Conclusie : de persoon in Delft begraven, is geen kind van Marie-Antoinette en dus niet Lodewijk XVII.
 
Dan gaan we even terug naar het “Hart van Lodewijk XVII”. Een koppig verhaal was dat de kroonprins in de Temple stierf aan tuberculose en dat een arts het hart buiten smokkelde en op sterk water bewaarde. Na omzwervingen in Italië en Oostenrijk kwam het hart in 1975 in een Oostenrijks kasteel terug op de proppen. Ook hierop kon professor Cassiman onderzoek uitvoeren en vergelijkingen maken met de haarstalen van de twee zussen van Marie-Antoinette. Het resultaat van dit laatste onderzoek (2000) : er is wél een verwantschap.  Op 8 juni 2004 (209 jaar na de officiële sterfdatum van de Dauphin) werd het hart, niet groter dan een vijg, in een kristallen urne met alcohol bijgezet in de koninklijke crypte van de Saint-Denis basiliek bij Parijs. 
 
Betekent dit het einde van de mythe ? Is hiermee het verhaal van de fantast en fortuinzoeker Karl Wilhelm Naundorff voorbij ? Blijven zijn erfgenamen volhouden onder het aan Willem de Zwijger ontleende motto “Je Maintiendrai” ?
 
Delft, ‘t is een bezoek waard.
 
Tekst en foto's : Tante Kato.