Nieuwsbrief Nr. 44 - september 2008

Tante Kato ging op reisen zag de crematieplaats van Mahatma Gandhi


Mohandas Karamchand Gandhi * 1869 - 1948 * Raj Ghat, New Delhi, India
In 1995 planden we een reis naar Nepal : een vlucht naar Kathmandu via New Delhi en voor de rest plan trekken. Twee weken vòòr vertrek kregen we bericht van het reisbureau “Sorry, er is géén plaats op de heenvlucht van New Delhi naar Kathmandu. Een foutje.” Lang moesten we niet nadenken : we geraken er via bus, trein, lokale vluchten en alles wat beweegt. Een reisgids van Noord-India er bijgehaald en wat bleek : Delhi is een interessante stad en we konden een route uitstippen via Agra (Taj Mahal), Khajuraho (erotische tempels), Varanasi (Benares) en Lumbini in het zuiden van Nepal. Da ’s de geboorteplek van de Boeddha en ... enfin het werd een ware “Road to Kathmandu”.

Eerste halte : Delhi. Het staat als een paal boven water dat er veel te zien is. Veel toeristen zijn liever zo snel mogelijk weg uit die heksenketel maar wij hebben er enkele zeer mooie dagen doorgebracht. Op ons programma stond uiteraard Raj Ghat, de crematieplaats van Mahatma Gandhi, de man die India naar de onafhankelijkheid bracht. Raj Ghat (te vertalen als Koningshof) ligt op de oever van de Yamuna-rivier nabij het grote crematorium. Traditioneel werd op grote vuren in open lucht gecremeerd maar de laatste jaren zijn om hygiënische redenen crematoria in gebruik genomen. Ten tijde van Mahatma Gandhi, Gandhiji of Mahatmaji voor wie hem in zijn hart sluit, was er geen sprake van een crematorium. In het midden van een groot ommuurd terrein met een grasperk à la Wimbledon -de tuin is trouwens een Brits ontwerp- ligt aan het einde van een stenen wandelpad het sobere samadhi of crematiemonument. Witte muurtjes staan als heggen rond het zwart marmeren platform dat constant onder de bloemen ligt. In een lantaarn brandt de eeuwige vlam. Op het memoriaal staat “Hey Ram” gegraveerd, te interpreteren als “Oh, God”. Dit zouden Gandhi’s laatste woorden geweest zijn toen hij doodgeschoten werd. Dagelijks komen hindoes van het hele land de grote leider met de kleine gestalte eer betuigen en het gebeurde betreuren. Deze crematieplaats staat uiteraard ook op het programma van hoog buitenlands bezoek. Zij komen er een bloemenhulde brengen aan de “Vader van de Natie”. Elke vrijdag is er een gebedsmoment. Extra aandacht gaat naar Gandhi’s verjaardagen van geboorte en dood. In 2007 is Gandhi’s geboortedatum, 2 oktober, uitgeroepen tot “Internationale Dag tegen het Geweld”. Die dag wordt op ouderwetse manier katoen gesponnen.

Over het leven van Mohandas Karamchand Gandhi, bekend als Mahatma Gandhi wat Verheven Ziel betekent, zijn boeken geschreven, documentaires en films gemaakt. Denk maar aan “Gandhi” van Sir Richard Attenborough met Ben Kingsley in de titelrol. Zijn levensloop komt hier summier ter sprake, ik wil mij vooral toespitsen op zijn “leven-na-de-dood”. Gandhi werd op zijn dertiende uitgehuwelijkt aan de even jonge Kasturba Makharji en zij kregen vier zonen, de eerste in 1888, het jaar dat hij rechten ging studeren in Londen. In 1893 werd hij advokaat in Durban, Zuid-Afrika. Na zijn terugkeer naar India (1915) manifesteerde hij zich met geweldloze acties en betogingen tegen de koloniale overheid. Zo was zijn witte lendendoek een vorm van protest tegen de Britten die de Indiërs geen katoenproductie gunden. Een andere vorm van verzet was de 386 kilometer zoutmars (1930) naar de oceaan om zelf zout te winnen, eveneens gericht tegen het Britse monopolie. Pacifisme was Gandhi’s middel voor revolutie. Hij was en is een van de belangrijkste voorvechters van vrede, waarheid en begrip tussen de volkeren, in het bijzonder tussen de Indische moslims en hindoes. Gandhi en zijn vrouw brachten jaren in gevangenschap door maar ook in vrijheid stond een ascetisch leven van vasten en zelfreiniging op het menu. Hij evolueerde van vegetariër naar fruitariër, of hoe dat ook moge heten. India werd onafhankelijk op 14 augustus 1947, een viering zonder de charismatische Gandhi want hij was intriest over de onrust, het gebrek aan harmonie, en de verdeling tussen India (hindoes) en Pakistan (moslims). Tussen 1934 en 1948 heeft men minstens vijf maal geprobeerd Gandhi te vermoorden. De zesde keer, op vrijdag 30 januari 1948, is het gelukt terwijl hij in zijn tuin van Birla House, Delhi wandelde. Nathuram Godse (1910-1949), een extremist, nationalist en hindoe trof Gandhi drie maal met zijn Beretta. De moordenaar gaf zich over, kreeg de doodstraf en werd opgehangen. Na de aanslag werd Gandhi naar zijn woning gebracht en men heeft zich afgevraagd waarom niet naar een ziekenhuis. Zou het trouwens geholpen hebben ? Zijn laatste woning is nu een museum en in de tuin op de plaats van de moord staat een gedenkteken.

De dag na de moord werd Gandhi gecremeerd, op de plek hierboven beschreven. Zijn asresten werden over meerdere urnes verdeeld en naar verschillende uithoeken van het land gestuurd voor rouwplechtigheden :
* De belangrijkste asverstrooiing was op 12 februari in Allahabad : een rouwstoet trok door de straten naar de heilige Triveni Sangam, de samenvloeiing van de stromen Ganges, Yamuna en de legendarische ondergrondse en onzichtbare Saraswati.
* Een tweede urne werd in Pune (Poona) begraven, in het paleis van de Aga Khan. Het gebouw dateert van 1892 en deed later dienst als gevangenis. Gandhi zat er gevangen van 1942 tot 1944. Zijn trouwe secretaris Mahadev Desai (1892-1942) overleed er evenals Gandhi’s echtgenote Kasturba (1869-1944). Gandhi’s gezondheid was die jaren sterk achteruitgegaan en de Britten waren bang dat hij in gevangenschap zou sterven ... het land zou op zijn kop staan ... en lieten hem vrij. In 1969 gaf Aga Khan IV (nog steeds de huidige Aga Khan) het paleis cadeau aan de Indische staat. Het wordt nu ook Gandhi National Memorial genoemd met de samadhis van de secretaris, Ba (moeder) Kasturba en Bapu (vader) Gandhi zelf. In dit paleis zijn regelmatig tentoonstellingen over leven en werk van Gandhi. De achtvoudige oscarwinnaar “Gandhi” werd er deels gedraaid.
* Een urne werd naar het uiterste zuidpunt van India gestuurd, waar de Indische Oceaan, de Golf van Bengalen en de Arabische Zee in elkaar vloeien. Zijn asresten werden uitgestrooid bij de magische stad Kanyakumari, waar men op dezelfde plek zowel zonsopgang als -ondergang boven zee kan zien. Later werd hier een tempel gebouwd en op 2 oktober vallen de eerste zonnestralen exact op de plek waar de urne uitgestald werd.
* Er werden enkele urnes in het geheim achtergehouden. In 1997 werd er een uit een bankkluis gehaald door een achterkleinzoon van Gandhi en deze asresten werden alsnog uitgestrooid in Allahabad.
* Recenter nog dook er een urne op die op 30 januari 2008 uitgestrooid werd in Girgaum Chowpatty bij Mumbai (Bombay).
* Er is een urne buiten India verzeild geraakt, namelijk in het Self-Realization Fellowship Lake Shrine bij Los Angeles. Aan datzelfde meertje werd in 2001 een privé afscheidsplechtigheid gehouden voor George Harrison (1943-2001). De tot hindoe bekeerde Beatle en schrijver van “My Sweet Lord” zou over de Ganges uitgestrooid worden, maar het is mogelijk dat dàt nog altijd niet gebeurd is.

Als eerbetoon wil ik eindigen met een van Gandhi’s uitspraken “De wereld biedt genoeg voor ieders behoefte, maar niet voor ieders hebzucht”. Zestig jaar na zijn dood nog even actueel ...

Tekst en foto's : Tante Kato