Nieuwsbrief Nr. 32 - november 2006

Sint RochusbegraafparkLudo Peeters geeft tekst en uitleg


Ons lid Ludo Peeters, voorzitter van vzw Turninum – de heemkundige kring van Deurne, deed in het kader van de nakende omvorming van het kerkhof Sint Rochus te Deurne tot een begraafpark volgend voorstel tot behoud van zoveel mogelijk grafmonumenten en natuur. Beginnen we met een korte geschiedenis:
 
Het bevolkingsaantal van Deurne-Zuid groeide eind negentiende eeuw zodanig (tot 2500 inwoners in 1889) dat een eigen bedeplaats met kerkhof zich opdrong. Bovendien was het 35 minuten gaan tot in de Sint Fredeganduskerk en was het bijhorende kerkhof er overvol, tevens vanwege de talrijke bijzettingen vanuit Antwerpen-stad . Men besliste in 1892 een nieuwe kerk te bouwen naar het ontwerp van de architecten “gebroeders Blomme “ die de oude houten kapel moest vervangen. De nieuwe kerk situeert zich op de linkerzijde van de huidige Sint Rochusstraat, ongeveer halverwege en is omsloten door een kerkhof. Zij werd in 1893 plechtig ingewijd. In 1894 bouwde men er vlakbij een pastorij in dezelfde stijl en in 1896 besliste de gemeenteraad eenparig tot de aanleg van het Sint Rochuskerkhof. Het gehele complex werd aangelegd en gebouwd volgens aloude tradities. Een pastorij vlakbij de kerk, een kerkhof rondom de kerk zelf met een gemeentekelder, een zone voor religieuzen en belangrijke personen,een dodenhuisje, een grafveldje voor kinderen, een fraaie kalvarie en prachtige “venijn-“ of taxusbomen. Er werden geen specifieke stèles meer tegen de kerkmuren aangebracht, deze historische periode van na keizer Jozef II, eind achttiende, begin negentiende eeuw was voorbij.
 
Het voorstel vanuit vzw Turninum is zeer eenvoudig:  ruim voorlopig alleen de onbelangrijke en beschadigde of omgevallen grafmonumenten op en op enkele plaatsen de overblijfselen van een rij; draag zorg voor bijzondere elementen zijnde dodenhuis, gemeentelijke kelder, taxusdreef, kalvarie, graven rond de kerk en graven met een bijzondere symboliek, beeldhouwwerk of stijlkenmerken; pas de beplanting aan naar het model van Sint Fredegandusbegraafpark zodat een oase van rust en bezinning ontstaat met enerzijds groenblijvende beplanting eigen aan een begraafplaats en anderzijds een inplanting van boompjes, struiken en vaste planten die voor een langdurige bloei zorgen. (we komen er regelmatig jonge mensen tegen die zittend op een grafzerk even komen denken of filosoferen); stel de waardevolle delen van de verwijderde grafmonumenten ter beschikking van beeldhouwersklassen in academie, of van jonge kunstenaars en verzamel en bewaar de porseleinportretten en waardevolle siervoorwerpen (porseleinen kruisen, kransen enz.).
Wat bijkomende informatie over de voorstellen: De grafmonumenten van religieuzen en belangrijke personen rond de kerk achteraan blijven staan en worden indien nodig heropgericht of  krijgen een minimum aan onderhoud. Grafmonumenten van bijvoorbeeld de familie De Preter, dokter Muylle, Ivanov (testpiloot van Stampe en Vertongen) en Stampe blijven behouden en dienen in goede staat te blijven evenals monumenten met waardevolle stijlkenmerken of beeldhouwwerk. De naamplaten van Stampe en Ivanov dienen teruggevraagd aan het Stampe &Vertongenmuseum en herplaatst. De grafmonumenten in de dreef naar de kalvarie worden in de mate van het mogelijke behouden zodat ze een aaneengesloten dubbele rij vormen tot aan de kalvarie. De gemeentekelder en het dodenhuisje worden  aangeduid met een educatief bordje. Het gietijzeren grafkruis dient terug rechtop gezet te worden en wordt bewaard. Van het dodenhuisje is de doodsklok nog aanwezig. Het gebouwtje is in vrij goede staat maar deur en vensters zijn dichtgemetseld. Turnimum vraagt om op het nieuwe metselwerk een deur en een venster te schilderen als een soort decor.
De taxusbomen van de dreef zijn zeer waardevol en dienen zeker behouden, onderhoud en opvolging van deze unieke reeks “venijnbomen” dient naar onze mening voorzien. Links en rechts van de kalvarieberg plant men kleinbladige klimop tegen de achterliggende afsluitmuur zodat een groene achtergrond ontstaat. De ontstane vrije oppervlakken worden als grasveld gecultiveerd, omzoomd door een taxushaag of haagbeuk en voorzien van enkele zitbanken. De grafmonumenten rond de kerk worden langs de kerkhofzijde afgeboord met een taxushaagje. Redelijk onderhoud van struiken en graszones is aan te bevelen. Vzw Turninum stelt de nog redelijk grote elementen van de verwijderde monumenten in waardevolle steensoorten (ardense blauwe steen, marmer) te bewaren en ter beschikking te stellen van de academieleerlingen beeldhouwen of van jonge kunstenaars-beeldhouwers beter dan hem tot steenslag te verwerken in de breekmolen.
Trouwens de huidige kostprijs van deze steensoorten loopt zeer hoog op. De heemkundige kring stelt ook voor om de porseleinfoto’s te recupereren met notitie van de familie- en overlijdensgegevens en in een archief onder te brengen, waarom niet in het Volksmuseum Turninum te Deurne. Naar aanleiding van de incidenten op Sint Fredegandus stelt Turnimum voor om het punt van het politiereglement dat stelt dat begraafplaatsen ‘s nachts open blijven te herzien. Vandalisme en kunstdiefstallen steken namelijk de kop op, het is aan te bevelen de poorten na zonsondergang terug te sluiten tot zonsopgang.
 
Tekst en foto's : Ludo Peeters, voorzitter vzw Turninum.