Nieuwsbrief Nr. 30 - juli 2006

Tante Kato ging op reis en ze zag de “Torens der Stilte”


*Yazd, Iran *

“Also sprach Zarathustra” kennen we dankzij Richard Strauss en Stanley Kubricks 2001 : A Space Odyssey. De slimmeriken onder ons weten dat Strauss zijn inspiratie haalde bij Friedrich Nietzsche. Maar wie is eigenlijk die Zarathustra ? Wat had de man te vertellen ? Wie naar Iran (en ook India) reist, raakt geïntrigeerd door Zarathustra’s godsdienst en wil vooral meer weten over de voor ons vrij vreemde begrafenisrituelen.

Vooreerst ‘s mans naam : Zarathustra (Oud-Perzisch), Zoroaster (Grieks-Romeins) en Zardosht (Perzisch) zijn één en dezelfde persoon. Toch is over hem weinig geweten. Hij leefde ergens tussen 1000 en 600 vòòr onze jaartelling. Waar hij geboren werd en leefde is een even groot vraagteken : Afghanistan, Iran of Uzbekistan. Zijn leer, het naar hem genoemde Zoroastrisme of Zoroastrianisme, kende grote opgang ten tijde van het eerste grote Perzische rijk (559-331 BC) en tijdens het tweede rijk (226-636 AD) werd het Zoroastrisme verplichte staatsgodsdienst. Het belangrijkste wat men over deze godsdienst moet weten is dat het een dualistische religie is waar goed en kwaad; licht en donker; orde en wanorde; waarheid en leugen tegenover elkaar staan. De vier elementen, die ook voor de altijd aanwezige tegenstellingen zorgen, kregen een heilige plaats. Vuur stond voor warmte, lucht voor koude, aarde voor droogte en water voor vochtigheid. De vier elementen mochten niet bezoedeld worden en dàt had zijn gevolgen voor de wijze van begraven.

Daar de heilige elementen niet in aanraking mochten komen met een dood lichaam werden de doden noch begraven noch gecremeerd maar de lijken werden op “Torens der Stilte” gelegd. Die torens lijken op citernen, gebouwd bovenop een natuurlijke heuvel. Als de aasgieren hun buikje gevuld hadden, bleven er alleen nog witgeblakerde beenderen over. Deze werden met was behandeld, in een urne bewaard en bijgezet in een beendernis. Het was uiterst belangrijk de beenderen bij elkaar te houden, alleen dan kan er bij het Laatste Oordeel terug leven ingeblazen worden.

Merendeels gebruik ik hier de verleden tijd omdat die begrafenisrituelen in 1970 om hygiënische redenen verboden werden. De “Torens der Stilte” lagen van de steden verwijderd maar de gieren lieten per ongeluk wel eens een lekkere brok over de steeds groeiende stad vallen. De Zoroastrianen moesten op zoek naar een andere manier om met hun overledenen om te gaan zonder de elementen te bezoedelen. Nu worden de lijken op een metalen plaat gelegd, in cement gegoten en het graf omringt men met een betonnen structuur.

Een ander belangrijk aspect zijn de vuurheiligdommen, waar de heilige vlam die nooit gedoofd mag worden bewaard wordt. Het belangrijkste vuurheiligdom is nu nabij de Iraanse stad Yazd. Daar beklommen we de “Torens der Stilte”, bezochten we de werkkamers waar de beenderen behandeld werden en de gebouwtjes met de beendernissen. In de vlakte ervòòr werd in de jaren 1970 een moderne begraafplaats aangelegd.

Met de islamisering van Iran zochten de Zoroastrianen toevlucht in Bombay (Mumbai), India. Daar worden zij Parsi’s genoemd naar hun geboortestreek, de provincie Pars (Perzië). Tijdens het Britse bewind in India kregen de Parsi’s een bevoorrechte positie. De rijke industriële Tata-familie is hiervan het beste voorbeeld.



Zonder het te beseffen komen wij dagelijks elementen tegen uit die oude Perzische godsdienst : het woord magiër is afgeleid van majûs, de Perzische naam voor de Zoroastrische hogepriester. Nog duidelijker is het in de Franse term “Les Rois Mages” voor de Drie Koningen. Paradijs is dan weer afgeleid van paradaeza, een ommuurde lusttuin en jachtgebied in het oude Perzië. Een belangrijke Zoroastriaanse figuur was de zonnegod Mithras, die dankzij de Romeinse soldaten tot in Schotland vereerd werd. Toen de christenen een datum voor de geboorte van Christus moesten vastleggen, kozen zij het Mithrasfeest van 25 december. Of hoe de geboorte van de onoverwinnelijke zon ons kerstfeest werd... Trouwens de eerste dag van de week was aan de zonnegod Mithras gewijd, vandaar de naam zondag.

Tekst en foto's  : Tante Kato.