Nieuwsbrief Nr. 23 - mei 2005

Tante Kato ging op reis en ze zag het graf van la reine Bérengère


* Berengaria van Navarra * 1170-1230 * L’Epau, Le Mans, Frankrijk *

Vorige keer had ik het in deze nieuwsbrief over Saladin en zijn Engelse tegenstander Richard Leeuwenhart, Coeur de Lion, the Lionheart. Dat Richard, geromantiseerd in menig boek en televisiefeuilleton, gehuwd was met de Spaanse prinses Berengaria komt bijna nooit ter sprake. En toch. Ziehier de korte geschiedenis van de trieste bruid van de koene kruisvaarder; het verhaal van de Engelse koningin die haar land nooit zag.

In de 12de eeuw had de Engelse koning Henry II Plantagenêt dankzij zijn huwelijk met Aliénor van Aquitaine een groot deel van West-Frankrijk toegevoegd aan zijn kroon. Toen Richard in 1189 zijn vader opvolgde ging moeder Aliénor dringend op zoek naar een bruid voor haar lievelingszoon. Richard was de dertig voorbij en moest voor nakomelingen zorgen om aldus de troonsopvolging veilig te stellen. Een goede partij leek Berengaria, de dochter van Aliénors zuiderbuur koning Sancho VI, de Wijze, van Navarra.
Aliénor en Berengaria verlieten de Spaanse Pyreneeën richting Sicilië want Richard, op kruistocht naar het Heilige Land, was daar even bij zijn zus de koningin-weduwe Joan blijven “hangen”. In de lente van 1191 werd het stel aan elkaar voorgesteld en Berengaria’s bruidschat was vermoedelijk zeer overtuigend. Richard beschikte nu over meer middelen voor zijn heilige doel en kon vertrekken. Berengaria en Joan reisden eveneens naar de Levant maar werden op Cyprus gevangen genomen door de Byzantijnse keizer. Richard keerde zijn vloot richting Cyprus, bevrijdde zus en aanstaande en werd tot vorst van Cyprus uitgeroepen. Na hun huwelijk in de kathedraal van Limassol (12 mei) reisden ze apart richting Jeruzalem. In september 1192 keerde Berengaria terug naar Europa en wachtte ze in Rome trouw op haar gemaal. Die werd op terugweg van een mislukte kruistocht gevangen genomen en bracht 18 maanden door in Oostenrijk (Dürnstein aan de Donau) en Duitsland. Begin 1194 kwam Richard eindelijk vrij, nadat zijn moeder een buitenissig bedrag aan losgeld betaald had. Richard trok naar Engeland waar zijn broer Jan zonder Land het nogal bont maakte en Berengaria, die bleef op haar echtgenoot wachten. Die hield echter meer van mannelijk gezelschap. In 1199 werd ze weduwe. Ze was pas 29, was 8 jaar koningin van Engeland geweest maar had nooit een voet op Engelse bodem gezet. Nog ellendiger werd het toen haar schoonbroer Jan zonder Land koning werd en haar eigendommen in beslag nam.

Berengaria leidde een teruggetrokken en armoedig leven. In 1229 stichtte ze de abdij van l’Epau, in huidig voorstedelijk Le Mans en een jaar later stierf ze er. In haar abdij werd een grafmonument opgericht, waarop ze liggend op een praalbed, een gebedenboek in de hand, afgebeeld werd, een funeraire sculptuur voorbehouden aan koningen, hooggeplaatste geestelijkheid en adel. Voor de Fransen werd zij la reine Bérengère alsof het een eigen koningin was.

Ongeveer 100 kilometer zuidelijker, in de abdij van Fontevraud, ligt haar echtgenoot Richard Coeur de Lion (1157-1199) begraven. Men kan er nog meer koninklijke gisants van Bérengères schoonfamilie bewonderen, namelijk die van Henry II Plantagenêt (1133-1189), Aliénor van Aquitaine (1120-1204) en Isabelle d’Angoulême (1186-1246, de tweede vrouw van Jan zonder Land).


Tekst en foto : Tante Kato.