Nieuwsbrief Nr. 21 - januari 2005

Stad gooit waardevolle kunstwerken op vuilnisbeltartikel in De Standaard zet kwaad bloed. Dit zou ik natrappen durven noemen


Bovenstaande titel stond op 11 december in De Standaard. De tip kreeg ik van Guido Buermans. Normaal zou ik zoiets bespreken in de rubriek “Berichten” maar ik vond dit niet kunnen en daarom wil ik er iets meer over kwijt.
 
Dus “stad, Antwerpen, gooit waardevolle kunstwerken op vuilnisbelt”: Op de begraafplaats Schoonselhof is een engelenbeeld van de kunstenaar Oscar Jespers verdwenen. Volgens de vereniging Openbaar Kunstbezit Vlaanderen (OKV) springt de stad erg nonchalant om met haar funerair erfgoed. ,,De stad gooit waardevolle kunstwerken zomaar op de vuilnisbelt. Die beelden horen nochtans thuis in een museum'', zegt Mark Van Vaeck, de woordvoerder van OKV. ,,Het is niet de eerste keer dat we vaststellen dat er zomaar beelden verdwijnen. Maar met de verwijdering van het beeld van Oscar Jespers heeft de stad de bal toch helemaal misgeslagen'', zegt Van Vaeck. ,,Het beeld behoort tot het waardevol funerair erfgoed van de stad Antwerpen. Maar de stedelijke diensten hebben daar geen flauw benul van. Een decreet van begin dit jaar bepaalt dat de stad of gemeente verantwoordelijk is voor de begraafplaatsen. Maar van het erfgoed op het Schoonselhof bestaat zelfs geen inventaris. Bijgevolg belanden de beelden bij de vervanging van een graf gewoon bij het vuilnis, terwijl ze in een museum thuishoren. Een van kwalijke gevolgen van de afschaffing van de eeuwigdurende concessie.''


Oscar Jespers beeldhouwde drie engelen voor evenveel vrienden die op het Schoonselhof begraven liggen. De bekendste is de Luisterende Engel op het graf van Paul van Ostaijen. Minder gekend maar even groots is het beeld op het graf van Anaïs, de vrouw van Frans Knack, voorzitter van Kunst en Heden. De derde en vernielde engel stond op het graf van Maria Magdalena De Hollander, de in 1941 overleden echtgenote van Gaston Burssens. ,,Het enige dat nu nog aan het beeld herinnert, is een vroege tekening'', zegt Van Vaeck. ,,De stad blundert wel vaker, maar dit gaat voor ons een brug te ver. Het volgende nummer van het OKV, dat volgende week uitkomt, hebben we dan ook helemaal besteed aan het Schoonselhof.''

Volgens Van Vaeck onderhoudt de stad de graven op het beroemde kerkhof ook niet zoals het moet. ,,Mensen die vroeger een grote schenking deden aan de stad of het OCMW, vroegen in ruil om een degelijk onderhoud van hun graf. Maar dat wordt nu vaak verwaarloosd.''

Gevraagd naar het verdwenen beeld, valt de bevoegde schepen Erwin Pairon (Groen!) uit de lucht. ,,Over dit concreet geval weet ik helaas niets. Maar we zijn volop bezig met het inventariseren van de beelden op de verschillende begraafplaatsen. En we kunnen pas een beeld bewaren als het beschermd is door de dienst Monumentenzorg van de Vlaamse regering. In Antwerpen is dat voorlopig enkel voor een deel van het kerkhof in Deurne gebeurd'', besluit Pairon.


Reactie: in het hele artikel staat niet dat de feiten zich afspeelden… 8 jaar geleden. Het grafmonument werd inderdaad afgebroken op 23 april 1997 en dit nadat alle wettelijk noodzakelijke verplichtingen werden nagekomen. Op 29 oktober 1993 werd, aan de ingang van de begraafplaats, de brief van de hand van de toenmalige schepen Bergers aangehangen waarbij nabestaanden op de hoogte gesteld werden dat het grafmonument zou afgebroken worden indien de, van in 1991 verlopen concessie, niet verlengd werd. Ook werd voor het grafmonument op perk V Zuid een plakkaat opgehangen met dezelfde tekst. Intussen deed de administratie het nodige om nabestaanden op te sporen. De enige nabestaande, een broer, bleek intussen zelf overleden te zijn. Natuurlijk betreur ik dat een waardevol monument afgebroken werd maar dit artikel zet de gehele evolutie in gunstige zin die er momenteel heerst tussen personen, zoals vzw Grafzerkje, die het goed menen met de begraafplaats en de administratie én het stadsbestuur op de helling. Indien mijnheer Van Vaeck de prut uit zijn ogen had gehaald tijdens zijn talrijke bezoeken aan de begraafplaats (?) had hij misschien de nodige stappen, 320 frank en het ondertekenen van één overnamepapiertje, kunnen ondernemen om zo dit monument van de ondergang te redden. Als de reporter ene mijnheer “chh”, wekt ook al slaap op, zijn job fatsoenlijk had gedaan en eens nagekeken of de feiten kloppen en zich, zoals hij in “zijn” artikel voorstelt, niet vorige week afspeelden had veel kwaad kunnen vermeden worden. Mijnheer chh gooit alles door mekaar “feiten die meer dan zeven jaar geleden gebeurden en een decreet van dit jaar” worden door hem in één en dezelfde zak geworpen. Natuurlijk weet schepen Pairon niet waarover het gaat. Hij was zelfs niet eens schepen op het moment dat de feiten zich afspeelden. In voetbal noemt men zoiets natrappen en hier wordt heel zwaar getackeld.
 
Daar kan ik mij nu kwaad in maken. Wij proberen met alle middelen een gunstig klimaat te bewerkstelligen en een onverlaat zoals die mijnheer Van Vaeck die voor het eerst op de begraafplaats Schoonselhof kwam op 1 juni 2004, en ik kan het weten want ik leidde hem daar rond, doet al onze inspanningen te niet.
 
Gelukkig konden we nog een en ander rechtzetten want donderdagmorgen vroeg de administratie van de begraafplaats mij of ik iets van deze zaak afwist omdat schepen Pairon, tijdens de gemeenteraad, geïnterpelleerd ging worden over dit feit. Ik had mijn “huiswerk” goed gemaakt en kon hen perfect helpen. Zo komt vzw Grafzerkje toch positief uit het gehele verhaal.
 
Vrijdag kwam “Gust van de cirk”, zoals wij in Antwerpen zeggen voor de dag. De Nieuwe Gazet nam het artikel uit De Standaard woord voor woord over. En zeggen dat ik vijf jaar voor deze krant werkte en dat er toen aangedrongen werd om alles wat geschreven werd “te checken en zelfs te dubbelchecken”.
 
Gelukkig ging Gazet van Antwerpen van diezelfde vrijdag niet dezelfde toer op. Zij lieten Anne Mie Havermans aan het woord in een artikel “Kunsthistorica luidt de alarmbel over Schoonselhof”. Zij heeft het over het opruimen van grafzerken zonder besef van de historische waarde. Havermans zegt “eigenlijk verklaart de stad de Antwerpse graven vogelvrij. Het begrip “verwaarlozing” staat nergens omschreven”. Zij haalt ook aan dat het opruimen handenvol geld kost, bedrag dat beter besteed kan worden aan inventarisatie en herstel van monumenten. “80% van de Antwerpenaren laat zich cremeren. Uit plaatsgebrek moeten de graven dus niet weg. Baan ruimen omdat de onderhoudsploeg het gras dan gemakkelijker kan afrijden, is wel een flauw argument.” Besluit Anne Mie.
 
Dat artikel leunt al veel maar aan bij de realiteit dan het sensatieartikel van Van Vaeck. Wat nog maar eens te meer bewijst dat mensen zoals Anne Mie Havermans, Jean Emile Driessens en een aantal leden van de vzw Grafzerkje veel beter geplaatst zijn om de werkelijke toestand onder de ogen van de verantwoordelijken te brengen dan de zogenaamde “specialisten”, gewoonlijk afkomstig van buiten onze stad, die voor het eerst een stap op de begraafplaats zetten en denken dat ze, omwille van een of andere ronkende titel, de wijsheid in pacht hebben.
 
Jacques Buermans.