Nieuwsbrief Nr. 19 - september 2004

Melatenfriedhof te Kölneen mooi onderhouden Duitse begraafplaats


Een daguitstap naar Keulen  is, voor de liefhebbers van het funeraire, slechts volledig met een bezoek aan het Melatenfriedhof. Gelegen aan de Aachenerstrasse is de begraafplaats makkelijk te bereiken met tram 1 of 7, na een rit met de metro tot aan de Neumarkt.  De naam komt van “Zu den Maladen”, en de begraafplaats werd opgericht na Napoleons decreet van 1804. Men vindt hier prachtige monumenten van bekende, en voor ons minder bekende, figuren. Een gidsje helpt bij het ontdekken van het vele fraais dat hier te zien is.

Keuls water:

Vlakbij de ingang treffen we de laatste rustplaats voor de familie Farina aan. Johann Maria Farina was niemand minder dan de uitvinder van het beroemde Keulse water. Een graf ontworpen door Ferdinand Franz Wallraf vinden we voor priester Michael DuMont. Een bijzonder monument is dit voor de Pruisische majoor Friedrich Anton Florian von Seydlitz. (volgende bladzijde links boven)   Een antieke helm en een gietijzeren zwaard bevinden zich in de onmiddellijke omgeving van een, meer dan 220 jaar oude, plataan, de oudste boom van de begraafplaats. De vereniging “Himmel und Aäd” nam het peterschap over het Jugenstillgraf voor Friedrich Wilhelm Paas waar. Het biedt plaats aan 96 urnen voor slachtoffers van aids en kanker. Een lovenswaardig initiatief. Daarnaast vinden we het gedenkteken voor de gevallen Keulse soldaten uit het leger van Napoleon. Een monument van beeldhouwer Wilhelm Albermann siert het graf van Caspar Broelsch. Wat verscholen ligt het familiegraf Adenauer. Het is onder meer de laatste rustplaats voor een broer en twee zusters van de voormalige Bondskanselier en andere familieleden waaronder conservatrice Hanna Adenauer. Konrad Adenauer ligt hier niet. Zijn laatste rustplaats is het Waldfriedhof te Rhöndorf. Een obelisk van elf meter hoog met een reliëf van de hand van Peter Jozef Imhoff treffen we aan op het graf voor president Daniel Heinrich Delius. Een doodsgenius van de hand van dezelfde beeldhouwer siert het graf voor Caspar Hamm. Twee zuilen met Corinthische kapitelen flankeren een engel, van de hand van R. Cauer, op het grafmonument voor Friedrich Johann David Herstatt. Een modern werk van Friedrich Engstenberg en genaamd “10 cm über dem Rhein” treffen we aan op het graf voor Charly Niedieck, bassist in verschillende jazzformaties. Een reliëf van Anton Werres, Christus die een doofstom kind geneest, vinden we bij Johann Joseph Gronewald, directeur van de doofstommenschool. Een beeld van de treurende weduwe van Heinrich Feith is van de hand van de Nederlander Jan Glissmann. Een beeld “La Douleur”, naar een ontwerp van hemzelf, siert de laatste rustplaats voor beeldhouwer Franz Anton Lohr.

De Millionenallee:

Nu bevinden we ons op de “Millionenallee”. de naam verwijst uiteraard naar de talrijke enorme grafmonumenten die zich op deze centrale weg bevinden. Het laatste werk van Wilhelm Fassbinder vinden we op het graf voor Heinrich Dahmen. Wilhelm Ludwig Deichmann, bankier ligt onder een werk van architect Hermann Otto Pflaume en beeldhouwer Wilhelm Albermann. Gustav Brandt kreeg een marmeren vrouwenfiguur van de hand van beeldhouwer Wilhelm Fassbinder. (volgende bladzijde onderaan) Franz Clouth, eigenaar van een rubberfabriek, kreeg een Jugendstillmonument van de hand van Rudolf Bosselt. Karl Funke-Kaiser, stichter van Europaverzekeringen en Gertud Funke-Kaiser liggen onder een modern werk “Verticale” van Roberto Cordone. Een antieke sarcofaag door leeuwen geflankeerd en van de hand van Hugo Dunkel is de tombe voor bankier Louis Hagen. Georg Meistermann, beeldhouwer ligt onder een werk van hemzelf. 

De familie von Recklinghausen kreeg een beeld van de hand van Peter Joseph Imhoff. De gevallen soldaten van de oorlog 1870-1871 kregen een monument van de hand van Anton Werres. Müngersdorff een honinghandelaar ligt onder een uit hout gesneden monument met bijen in de hoofdrol.
Hier vond Albert Richter, een wielrenner door de Nazi’s neergeschoten werd zijn laatste rustplaats. De velodroom in Keulen werd naar hem genoemd. Een mozaïek siert het graf voor kunstenaar Antonio Gobbo. Het meest markante graf is dit voor Johann Müllemeister. (vorige bladzijde bovenaan rechts) De “Sensenmann”, de man met de zeis, is een beeld  van de hand van August Schmiemann. Volgens bepaalde bronnen wordt dit monument als afschrikmiddel voor stoute en ongehoorzame kinderen gebezigd. Vlakbij ziet men kikkers op de laatste rustplaats voor Johann en Willy Steinnus, een familie van steenhouwers. Een beeld van Georg Grasegger siert het graf voor Peter Josef Thelen, wijnhandelaar. Een prachtige beeldengroep met engelen kreeg brouwer Peter Joseph Früh. Beeldhouwer Josef Moest  rust onder een werk naar een ontwerp van hemzelf terwijl aan de voeten van het graf voor Wilhelm Pütz een putti zijn opwachting maakt. Een monument in de vorm van een tandrad, van de hand van beeldhouwer Ludwig Gies, bekroont de laatste rustplaats voor Hans Böckler. De uit Luik afkomstige fabrikant van treinwagons Julius van der Zypen kreeg een mausoleum van Xavier Bry. Een beeldhouwwerk in de stijl van Constantin Meunier, een werk van Wilhelm Fassbinder treffen we aan bij Alfred Sauer terwijl een afbeelding van prima ballerina Anna Pavlova siert de laatste rustplaats voor Theo Pauls, maker van balletschoenen. Afbeelding van Anna Pavlova van Josef Bayer. Een modern werk van Wolfgang Nestler treffen we aan bij Dadakunstenaar Johannes Theodor Baargeld. Een Iraans graf kreeg Ferdoss Schamai Khatibi. Komiek, tekenaar en zanger Arno Faust kreeg op zijn graf al zijn attributen van zijn rijk gevuld leven : de gitaar, het papier, de hand met de schrijfpluim en de raaf die een traan plengt, als allegorie voor de smarten van de gehele wereld.


Tekst en fot's : Jacques Buermans
 
Een toemaatje:
 
Wanneer er nog wat tijd rest in Keulen is een bezoek aan de Sint Ursulakerk aangewezen. Hier vindt men de “Goldene Kammer”. In deze “gouden kamer” werden, vanaf 1643, menselijke beenderen zo opgestapeld dat de tekst “Maria – S. Ursula pro nobis ora – S. Etheri ora pro nobis – Jesus corona martirium” leesbaar is. In de ruimte treft men eveneens 122 reliekbustes aan. De oudste dateren van de 13e eeuw, de jongsten uit de 17e eeuw. Tevens zijn hier zo’n 700 schedels tentoongesteld. Het altaar, uit 1643, met de Ursularelikwieën wordt aan Jeremias Geisselbrunn toegeschreven. Wegens de aan gang zijnde restauratiewerken is de “Goldene Kammer” slechts een beperkt aantal uren toegankelijk voor het publiek. De Sint Ursulakerk bevindt zich op 5 minuten wandelafstand van de Keulse Dom. Dus eerst even de juiste openingsuren nakijken ter plaatse of informeren bij de Toeristische Dienst, vlak over de Dom gelegen.
 
Meer over de hierboven besproken begraafplaatsen in volgende publicaties:
 
LEBENDIGE VERGANGENKEIT: Künstler, Kunstwerke, Kölner auf dem Friedhof Melaten, Uitgave Pulheim: Schuffelen 1997, 3 929769 43 3.
 
MELATEN, Mythos und legenden, Ayhan Demirci, Wienand Verlag Köln, 3 87909 455 1.
 
MELATEN Kölner Gräber und Geschichte, Josef Abt, Joh. Ralf Beines, Celia Körber-Leupold, Greven Verlag Köln,  3 7743 0305 3.
 
ST. URSULA IN KOLN, Helmut Fussbroich, Rheinische Kunststätten, 3 88094 701 5.
 
HISTORISCHE FRIEDHOFE IN DEUTSCHLAND, OSTERREICH UND DER SCHWEIZ, Matthias Gretzschel, uitgeverij G. Callwey München 1996. ISBN 3 7667 1233 0.