Nieuwsbrief Nr. 16 - maart 2004

Praag : juweeltjes van jugendstilprachtige dodenakkers te bewonderen in deze mooie stad


Reeds velen onder u brachten een bezoek aan Praag. Een toeristische must is een tocht vanaf de Praagse burcht met het presidentiële paleis, de laatgotische Sint Vituskathedraal, het gouden straatje en zo naar de rivier de Moldau toe. De Karelsbrug met zijn mooie beelden en zijn steeds wisselende animatie trekt toeristen uit alle werelddelen aan. Op het Oude Stadsplein staan het monument voor Johannes Hus, de gotische Tynkerk en de astronomische klok op het programma van elke toerist. Het Wenceslasplein is het echte stadscentrum van Praag met banken, warenhuizen en bioscopen en bruist van activiteit. Bovenaan het plein, op een steenworp afstand van het neorenaissancegebouw waar het Nationaal Museum gevestigd is, lijkt het ruiterstandbeeld van de heilige Wenceslas te waken over de herinnering aan de student Jan Palach, die zichzelf hier in 1969 in brand stak uit protest tegen het militaire optreden door het Warchaupact tijdens de Praagse lente. Opmerkelijk is dat Praag een ruime keuze aan Jugendstilgebouwen en dito monumenten bezit. Dit reflecteert zich zelf op zijn begraafplaatsen.

Joodse begraafplaats Josefov.

Het bekendst in Praag, en eveneens het meest bezocht door de toerist, is de Joodse begraafplaats Josefov in het voormalige getto. De begraafplaats werd in de eerste helft van de 15de eeuw aangelegd. Door de beperkte ruimte op het kerkhof was men gedwongen bestaande graven steeds weer met nieuwe aarde te bedekken om volgende teraardebestellingen te kunnen uitvoeren. Zo ontstonden in de loop van de tijd meerdere graflagen boven elkaar en kreeg het joodse kerkhof zijn karakteristieke, heuvelachtige uiterlijk waar ongeveer 12 000 grafstenen te bewonderen zijn. 

Het oudste monument is de grafsteen van de dichter en rabbi Avigdor Karo met het jaartal 1439. Verder ligt hier David Oppenheim (1664-1736), een vermaard Talmudkenner. De bekendste grafsteen is die voor Judah Loew Ben Bazel (1520-1609).Bekend als Rabbi Löw. Volgens de legende zou hij in 1580 de Golem geboetseerd hebben uit het slijk van de salpetergroeven aan de oever van de Moldau. Het was de taak van de Golem om de Joden te beschermen en is de voorloper van de vele marionettenspelen die hier nog opgevoerd worden. Verder is het verhaal van de Golem bekend uit talrijke literaire werken en uit de film. De grafsteen is een tombe uit de laatrenaissance, gesierd met een leeuw en twee door bogen omringde borden.
 
Vysehrad dé necropool.
 
Op de heuvel, in de nabijheid van de St Petrus- en Pauluskerk, bevindt zich de begraafplaats Vysehrad. Het dichtstbijzijnde metrostation is “Vysehrad”. De begraafplaats wordt beheerst door Slavin, (linksonder) het nationaal eremonument van de hand van architect Antonin Wiehl (1889-1893). De beelden “Roem” en “Verdriet” zijn van de hand van beeldhouwer Josef Mauder. De eerste die hier begraven werd was de dichter Julius Zeyer gevolgd door talrijke personen die verdienstelijk waren in de wereld van kunst en wetenschap. Onder de arcaden, eveneens van de hand van Antonin Wiehl, treffen we een aantal bekende kunstenaars aan. Antonin Dvorak, (rechtsonder) (1841-1904) componist ligt begraven onder een werk van Ladislav Saloun. Jozef Kaizls (1854-1901) een voornaam economieprofessor ligt eveneens onder de arcaden begraven. Het werk “Omarming van de Liefde en de Dood" is van de hand van beeldhouwer Bohumil Kafka. Van diens hand is de “treurende engel” op de laatste rustplaats voor Wohanka. De decoraties zijn van Celda Kloucek. “De hertenmadonna", op het graf van Tichy, en de “doodsengel”,  op de laatste rustplaats van Jirasek  zijn eveneens van de hand van Bohumil Kafka. Een werk van Stanislav Sucharda vinden we op de graftombe voor Milde.
 
Deze Stanislav Sucharda, (1866-1916), ligt op Vysehrad begraven in een ontwerp van Ladislav Machon met een grafsteen van hemzelf. Jan Topinkas rust onder een buste van Ladislav Saloun. Svatopluk Cech, (1846-1908) schrijver en dichter, ligt onder een werk van Jacub Obrovsky dat verwijst naar het werk “In de schaduw van de linde” van de Cech.
Landschapsschilder Antonin Chittussi (1847-1891) kreeg van dichter Julius Zeyer een kruis als geschenk. Mikolas Ales (1852-1913), schilder, kreeg een buste van Bohumil Kafka.
Josef Slavik (1806-1833), de beroemde componist en violist en wetenschapper Jan Evangelista Purkyné (1787-1869) liggen ook op Vysehrad. Bedlich Smetana (1824-1884), componist, kreeg een beeld van Josef Fanta en Frantisek Bilek, de vertegenwoordiger van het Tsjechische symbolisme schiep, voor het graf van Vaclav Benes Trebizsky (1819-1884), de schrijver, een beeld in bovenmenselijke grootte “De treurnis” dat door een vrouwengestalte voorgesteld wordt.
Olsanske hrbitovy.
 
Enkele juweeltjes van begraafplaatsen zijn te vinden nabij het metrostation “Flora”. Zeker de liefhebbers van Jugendstil komen hier aan hun trekken. Allereerst de Olsanske hrbitovbegraafplaats. Raadsheer Alois Hrdlicka kreeg een groot monument opgericht door de familie toen, in 1900, hun enige zoon Jan begraven werd. De groep standbeelden is het werk van Frantisek Rous. Het grafschrift in het Frans luidt : “Als de dag voorbijgaat, als ik slaap kom mijn graf bekijken. Kijk alleen en huil niet veel, wie slaapt droomt graag en zoet is de stille nacht, als de dag voorbijgaat”. Eveneens van Rous is een werk uit 1909 waarbij de gebroken boom, als personificatie van de dood en verdriet, typerend is voor de Jugendstil op het graf van Josef  Kodl. Op het graf van bankdirecteur Vojtech Mastny vinden we een treurende vrouwenfiguur in antieke klederdracht van Frantisek Rous. Beeldhouwer Jan Kotera is hier vertegenwoordigd met werk op de laatste rustplaatsen van Josef Stepanek, (volgende bladzijde bovenaan) brons van Vaclav Masek, Karel Maydls, chirurg en professor met beeldhouwwerk van Bohumil Kafka, en van acteur Eduard Vojan, brons van Vaclav Zdarsky. Deze Vaclav Zdarsky ligt begraven onder een vrouwelijke figuur van de hand van Alex Zelinka. Novak ligt onder een zwarte grafplaat met wit kruis en bronzen Christusfiguur van Bedrich Bendelmayer uit 1901. Het werk “Moeder gaat weg” van de hand van Stanislav Suchardas vinden we bij Vaclav Stepanek. Beeldhouwer Josef Mauder kreeg een bronzen reliëf van de hand van Frantisek Bilek met als opschrift “In het scheppingsmoment is het hele leven aanwezig”. Anna E. Grohmann ligt onder een werk van voornoemde Josef Mauder. Antonin Fric, zoöloog en professor kreeg een buste van Bohumil Kafka. Schilder Ludek Marold, kreeg een werk van Vilém Amort uit 1904. Josef Fanta, de architect van onder meer het Praagse centraal station ligt onder een werk van hemzelf. Antonin Slavicek, schilder ligt begraven onder een beeldhouwwerk van Josef Maratka. De reeds eerder vernoemde Jan Palach lag hier maar omdat het een bedevaartsoord werd liet, in 1973, de overheid zijn stoffelijke resten verbranden en naar zijn geboortedorp brengen. Ze begroeven een onbekende vrouw op zijn plaats. Ieder jaar werd haar graf versierd op de sterfdag van Palach. In 1990 werd de urne hier herbegraven onder een werk van Olbram Zoubek. (volgende bldzijde rechts)
 
Schrijver Franz Kafka.
 
Op de vlakbij gelegen Nieuwe Joodse begraafplaats, Novy zidovky hrbitov, is nog meer moois te bewonderen. De begraafplaats ligt tegenover de uitgang van metrostation “Zelivskeho”. Dit kerkhof werd in 1891 gesticht en bezit een prachtige ceremoniezaal. Nabij de ingang is er een monument voor hen die zich het meest voor de Joodse gemeenschap verdienstelijk hebben gemaakt. Ook is hier een monument voor de slachtoffers van de ramp met het schip de “Patria” in 1985 opgericht. Ook hier zijn de belangrijke Jugendstilbeeldhouwers aanwezig. Bohumil Bondy, industrieel en ondersteuner van het Tsjechisch-Joodse streven kreeg een werk van Josef Fanta. Een der mooiste Jugendstilgrafstenen vindt men op de laatste rustplaats voor Louise Russ. Albert Fanta kreeg een standaard Jugendstilmonument. Krasnopolski kreeg een werk van architect Josef Zasche. Beeldhouwer Jan Kotera is hier vertegenwoordigd met werk op de laatste rustplaatsen van Nathan Robischek en Elbogen. Max Horb, schilder, kreeg een treurwilg en een pauw van de hand van beeldhouwer Jan Stursa. Een mausoleum met koepel van architect Antonin Balsanek vinden we bij Weltsch. De bekendste bewoner van deze begraafplaats is zonder twijfel schrijver Franz Kafka. Deze meest bezochte beroemdheid rust onder een zeshoekige kristal van de hand van architect L. Ehrmann.
Nog enkele bezienswaardigheden.
 
Iets verderop komen we aan de Vinohradybegraafplaats. Daar ligt beeldhouwer Jan Kotera begraven. Beeldhouwer Hergesell ligt hier eveneens er verder kan men hier nog enkele mooie grafmonumenten bewonderen.
 
Praag telt nog enkele andere mooie begraafplaatsen Het probleem is dat, buiten de Josefovbegraafplaats, Vysehrad en enkele summiere aantekeningen over Olsanske hrbitov en Novy zidovsky hrbitov, nauwelijks documentatie of plannetjes te verkrijgen zijn.
 
In het centrum van de stad ligt de oude begraafplaats: Malostrankske. Daar liggen onder meer Wenzel Tomaschek (1774-1850), componist en Leopold Leonardo, prins-bisschop begraven. Buiten het centrum en niet makkelijk te bereiken, boven op een heuveltop, ligt de begraafplaats Smichov. Prachtige beelden zijn te vinden op de laatste rustplaats voor Pasmova, Oldrich Jan Cerych, Ceskym Zenam Vodboji en pedagoog Jan Dvorak.
 
Meer over de hierboven besproken begraafplaatsen in volgende publicaties:
 
VYSEHRADSKY HRBITOV, Borivoj Nechvatal, Vysehrad.
 
OLSANKSKE HRBITOVY, Jeronym Lany, V Adventu 1988.
 
PRAAG LAAT JE NIET LOS, Rindert Brouwer, Uitgeverij Elmar Rijswijk, 90 389 1135 1.
 
JUGENDSTIL IN PRAAG, Maria Vitochova, Jindrich Kejr en Jiri Vsetecka, Verlag Vraji, 80 85894 05 X.
 
PRAGUE LA JUIVE, Bedrich Nosek, ASCO Praha, 80 85377 07 1.
 
OLD BOHEMIAN AND MORAVIAN JEWISH CEMETERIES, Petr Ehl, Arno Parik en Jiri Fiedler, Paseka Praha 1991, 80 85192 12 8.
tekst en foto's : Jacques Buermans