Nieuwsbrief Nr. 13 - september 2003

AtheneKerameikos, de moeder van alle begraafplaatsen


Een bezoek aan Athene staat hoog op het verlanglijstje van cultuurfanaten. De Akropolis, met het Parthenon de Niketempel en het Erechtheion, troont boven de stad uit sinds de 5de eeuw voor Christus en is nog steeds dé trekpleister van de stad. In het Dionysus theater hebben nu nog steeds opvoeringen plaats. De oude Agora was het centrum van het politieke en commerciële gebeuren van de oude Atheners en bestaat uit verschillende openbare gebouwen. In het Nationaal Archeologisch Museum vindt men schatten die een periode van 2500 jaar beslaan. Maar ook de liefhebber van het funeraire komt hier aan zijn trekken. In de eerste plaats in het voornoemd museum waar een aantal merkwaardige grafmonumenten opgesteld staan.


Dionysus van Kollytos

Op de grens van het oude Athene vindt men het Kerameikos. In de oudheid bevolkt door pottenbakkers, keramiekbakkers, waar het zijn naam vandaan haalt. Op deze begraafplaats zijn vanaf de 12de eeuw voor Christus mensen begraven. De vierjaarlijkse Panathenaeënprocessie ging door de Heilige Poort en daarna over de Heilige Weg naar Eleusis. Op de site treffen we vier tumuli aan. Deze grafheuvels gaan terug naar de 7de eeuw voor Christus en er werd gedurende meerdere eeuwen in begraven.

De meeste graven zijn te vinden langs de Graftombenweg. Op het zuidelijke pad vinden we het grafmonument voor Loutroforos van Hegetor. De afscheidsscène op deze twee-orige vaas, waarin balsemolie werd bewaard, is karakteristiek voor funeraire gedenktekens van het soberdere type. Iets verder de marmeren stele voor Demetria en Pamphile. Dit ontroerende grafmonument toont ons Pamphile, zittend in een armstoel, en haar zuster Demetria. Het is een van de laatste barokke steles uit de 4de eeuw voor Christus. De namen van de beide dames zijn onder aan het monument geschreven. Op de hoek de tombe van Lysanias van Thorikos. Op de stele zien we Dexileos, zoon van Lysanias, een jongeman die in 394 voor Christus stierf tijdens de Corinthische oorlog. Hij was amper twintig jaar oud. Op het reliëf verslaat hij een vijand. Dexileos zelf is hier niet begraven. De opgegraven beenderen waren denkelijk van zijn broer en zuster, Lysias en Melitta. Op de Graftombenweg het monument voor Agathon en Sosikrates van Herakleia, de zonen van Herakleia. Korallion, de vrouw van Agathon, geeft een hand aan haar echtgenoot. Vanuit de achtergrond kijkt een man, denkelijk de overleden Sosikrates, toe. Een bediende en een kleine hond slaan dit tafereeltje eveneens gade. (Links volgende bladzijde) Dionysios van Kollytos, was een rijk schatbewaarder die stierf tussen 345 en 338 voor Christus. Hij bezat twee woningen, een in Athene en een in Samos, en stierf ongehuwd. De enorme marmeren stier op het monument staat voor de god Dionysos. (Rechts volgende bladzijde) In een werkhuis op de site was een kunstenaar bezig een kopij van dit monument te verwezenlijken. Daarnaast treffen we het graf van Lysimachides, zoon van Lucimachos van Acharnai, aan. De marmeren Molossiaanse hond op het grafmonument had ooit een leeuw als metgezel. 
Aan de overzijde het familiegraf voor Potamos. Op de stele zien we Euphronyse, dochter van Phanippos van Potamos die de hand schud van de jonge Bion, zoon van Archias van Potamos. Daarnaast vinden we het familiegraf van Koroibos van Melite. Op de stele zien we zijn vrouw Hegeso die met een bediende haar sieraden bekijkt. Een der mooiste werken uit het eind van de 5de eeuw voor Christus. 
 
In de nabijheid van de Haghia triada, de nieuwe kerk, vinden we het graf voor 13 Lacedaemonische officieren van het Spartaanse leger die stierven in de oorlog van 403 voor Christus tegen de Atheners. Zij kregen een monument uit respect. Aan de overzijde de sarcofaag van Philotera. Zij bevatte twee personen en twee armbanden met de vermelding Philotera en Amymone en een metaal ter ere van keizer Hadrianus.
 
De rest van de site is eveneens zeer interessant. Na het beëindigen van de rondgang kan men in het Oberländermuseum de monumenten bezichtigen die in het begin van deze eeuw werden uitgegraven. De Kerameikosbegraafplaats ligt aan de Ermou 148 en het dichtstbijzijnde metrostation is dit van Thissio. De begraafplaats is geopend van dinsdag tot zondag tussen 8.30 uur en 15 uur.
 

Akropolis voor Schliemann.

 
Aan de Anapafseos, Gouva en bereikbaar met tram 2 of 4 ligt de gemeentelijke begraafplaats van Athene. Ze is dagelijks geopend tussen 7 uur en 18.30 uur. Er staan vele pijn- en olijfbomen en de uitvaarten gebeuren hier nog aan de lopende band. De kist wordt begeleid door een of meer priesters die, samen met een aantal “ingehuurde” personen, klaagzangen aanheffen op de tocht van de ingang naar de kapel. De stoet wordt voorafgegaan door een aantal dragers met identieke witte bloemenkronen.
 
Op de begraafplaats vindt men talrijke prachtige staaltjes van 19de eeuwse grafkunst. Men ziet hier flamboyante marmeren mausolea van vooraanstaande Griekse families. Links voorbij de ingang is de laatste rustplaats voor Melina Merkouri (1922-1994). (Vooraan foto volgende bladzijde) Zij was een gevierde actrice en schitterde in films zoals “Never on Sunday”. Later ging zij in de politiek en zij was zelf een tijdje minister voor cultuur.
 Rechts van het hoofdpad staat het eenvoudige beeld Kimimeni, of slapend meisje. Het is een zeer mooi Belle Epoquebeeld van de hand van beeldhouwer Giannoulis Chalepas. Heinrich Schliemann (1822-1890) ligt begraven onder een mini-akropolis. Deze Duitse miljonair was de ontdekker van verschillende archeologische vondsten, onder meer in Troje en van de graven van Mycene. (Achteraan foto deze bladzijde) Op het Protestantse deel van de begraafplaats liggen onder meer de gravin Claire de Saporta, geboren de Stetten (1804-1835) en George Finlay (1799-1875), een Engels historicus en filhelleen.
 
Slag bij Marathon.
 
Een dik uur rijden vanuit Athene is het slagveld van Marathon te bezichtigen. Het is van dit slagveld dat een krijger in volledige wapenuitrusting meer dan 42 kilometer, een marathon, liep om de overwinning van de Atheners op de Perzen in 490 voor Christus te melden. Dan viel hij dood neer. De tumulus heeft een omtrek van 180 meter omtrek en hij is 10 meter hoog. De grafheuvel bevat de as van 192 gesneuvelde Atheners. De plek werd gemarkeerd door een eenvoudige stele van beeldhouwer Aristion. Op het terrein staat nu een replica met een epigram van de antieke dichter Simonides: "De Atheners vochten als eersten onder de Grieken bij Marathon, versloegen de gouddragende Perzen en stalen hun macht".

Tekst en foto's : Jacques Buermans
 

Meer over de Kerameikosbegraafplaats is te lezen in
 
THE ATHENIAN KERAMEIKOS, History - Monuments - Excavations, Ursula Klinge, Krene Editions Athens 1991.