Nieuwsbrief Nr. 116 maart/april 2020

Algemene ledenvergadering Putte - bezoek lapidariumPutse Heemkundekring blijft het lapidarium uitbreiden


Voorafgaand aan onze jaarlijkse algemene vergadering op zaterdag 24 januari, kregen we niet alleen een woordje uitleg over het lapidarium in Putte van Alfons Vekemans (lid van de Putse Heemkundekring). Ook werden de symbolen uitvoerig besproken.
 
Tekst: Alfons Vekemans
Foto’s: Robby Goovaerts, Danielle Schijn, Frans Van de Vondel enTamara Ingels
 


Lapidarium

Tegenwoordig zijn de herdenkingsplaten van de overledenen allemaal identiek op de verschillende kerkhoven. Vroeger was dit niet het geval. Om de evolutie te tonen heeft de Putse heemkring beslist een lapidarium uit te bouwen. Ze kreeg daarbij de steun van de gemeente, die grafmonumenten van vervallen concessies verwijdert, nadat de familieleden de kans hebben gekregen de voorwerpen op te halen.

We zien de evolutie van het eenvoudige houten kruis, geplaatst achter een aarden grafheuveltje, naar gietijzeren kruisen en daarna de stenen zerken met een horizontale afdekplaat en een verticale rug, waarin meestal een kruis verwerkt werd. De gebruikte materialen waren natuursteen, meestal arduin, en beton. Tegenwoordig wordt veel graniet gebruikt.

De kindergraven zijn te herkennen aan hun kleinere afmetingen en de engeltjes of lammetjes.

 


De graftekens

Oorspronkelijk had men op het kerkhof alleen de houten kruisen in het zwart waarop in witte letters de naam en de overlijdensdatum aangeduid werden. Dit was het werk van de schrijnwerker. Soms is zowel de staande plank als het kruis met een zadeldakje tegen inwatering afgedekt, daaroverheen werd ook wel een loodslab bevestigd. Het hout is gelakt of geschilderd. Een geschilderd grafschrift vervolledigt het geheel. Soms is deze tekst ingekerfd met een guts en vervolgens geschilderd.


Later kwamen de gietijzeren kruisen en de metalen ovalen bakken met foto en bloemen. Grafstenen waren zeldzaam op landelijke kerkhoven. Het waren alleen de rijken die er een hadden. Grafstenen bestonden uit natuursteen of waren van gegoten kunststeen, zeker na de opkomst van het cement.

Op en rondom begraafplaatsen wordt vanaf de 19de eeuw in toenemende mate gebruikgemaakt van ijzer. Niet alleen de begraafplaats op het kerkhof wordt omheind met giet- en smeedijzeren hekwerken, maar ook de grafplaatsen met veelal natuurstenen graftekens worden ermee omgeven. Een soberdere vorm voor het omgeven van een graf zijn hekpalen waartussen ijzeren kettingen zijn gehangen.


Bronzen lettertekens op een natuurstenen zerk of koperen tekstborden komen vaak voor. Zwart glazen platen met vergulde grafinscripties lijken kenmerkend te zijn voor het begin van de 20e eeuw.
Geëmailleerde ijzeren portretten en foto’s op porseleinen plaquetten laten het beeld voortbestaan van de betrokken overledene.

Kruisen - gietijzeren

We bekeken tijdens ons bezoek 4 gietijzeren kruisen: eentje met O.-L.-Vrouw in krans en M-monogram, eentje met Christus aan het kruis in stralenkrans, eentje met Heilig Aanschijn en een model met onderaan twee treurende vrouwen. De drie eerste kruisen werden tot op heden niet teruggevonden in de bewaarde modelbladen. Het laatste kruis is meer dan waarschijnlijk een productie van Van Aerschot (model nr. 20). De afmetingen zijn ongeveer gelijk. Over andere producenten is er bij mijn weten niet zoveel onderzoek gedaan. In M & L, XXI, 2001, nr. 4 verscheen een art. van J. Nijssen over de grafkruisen van ijzergieterij Brialmont in Sint-Truiden. Die kruisen zijn echter totaal verschillend van die van Van Aerschot. Ook sommige kachelfabrikanten (Godin en / of Nestor Martin) hebben gietijzeren grafkruisen geproduceerd en waren zeker in staat om grote aantallen op de markt te brengen. Op dit gebied is er in ieder geval zeker nog veel te onderzoeken.


De graftekens die bewaard worden in het lapidarium werden voor hun overbrenging nog uitgebreid gedocumenteerd. Naast inventarisatie werden er onder meer foto’s genomen met informatie over de oorspronkelijke ligging. Naast het akkoord van de gemeente werd voor alle zekerheid ook het akkoord van de betrokken families gevraagd. Links: twee graftekens (kindergraven) met engeltjes. Rechts: beide graftekens op hun oorspronkelijke plek.