Nieuwsbrief Nr. 12 - juli 2003

Sint Petersburg luister en vervaleen tocht langs begraafplaatsen


Sint Petersburg luister en verval:

Wie Sint Petersburg bezoekt en zich interesseert voor het funeraire dient zeker niet alle begraafplaatsen aan te doen. Enkele redenen: Novodevitse was zo ontoegankelijk dat ze enkel bereikbaar was na het oversteken van een, nog steeds in gebruik zijnde, spoorlijn en na het verkrijgen van toegang tussen volgroeide bomen en struikenmassa’s. Bij een andere begraafplaats werd de originele toegang gebruikt als een goor servicestation voor wagens en was daar de toegang verspert. De begraafplaats was bereikbaar via een van de ingestorte muren maar bleek een verzamelplaats te zijn van heren die naarstig op zoek waren naar…herengezelschap. Op de communistische begraafplaats van het Alexander Nevskiklooster werd ik aangesproken door een man die zijn hele levensloop vertelde, in gebrekkig Engels, waarop hij mij geld vroeg. Het geld dat ik hem toestak vond hij onvoldoende zodat ik het biljet wegstak en verdween. De gulzigaard kreeg niets. Bolsjeochtinskij en Krasnenskij liggen buiten het centrum van de stad en bevatten geen noemenswaardige “bekenden”.
 
Wil je toch eens weten hoe onverzorgd en vuil de Sint Petersburgse begraafplaatsen erbij  liggen ga dan naar het Nikolskijkerkhof in de nabijheid van het Alexander Nevskiklooster op het eind van de Nevski Prospekt en in de onmiddellijke nabijheid van twee prachtige dodenakkers, waar we verder nog dieper op ingaan. Tussen de bomen en de struiken ziet men de graven nauwelijks, op uitzondering van enkele recente bijzettingen. Prachtige mausolea werden in ruïnes herschapen en de wegen zijn overwoekerd met onkruid. Dit is een staalkaart voor het merendeel der Sint Petersburgse begraafplaatsen.
 
De tsarengraven
 
Gelukkig zijn er enkele uitzonderingen. De Piskarovskoyebegraafplaats, buiten de stad, herbergt niet minder dan 470 000 inwoners van Sint Petersburg en sovjetstrijders die tijdens de blokkade van de stad, tussen 1941 en 1945, gesneuveld zijn. Op deze imposante dodenakker brandt de eeuwige vlam, wordt constant de 7de symfonie van Dimitri Sjostakovitsj gespeeld en staat op het eind van de begraafplaats een enorme bronzen vrouwenfiguur die het vaderland voorstelt met daarachter een granieten gedenkwand met verzen van dichteres Olga Bergholz “Niemand is vergeten en niets is vergeten”.
 
De Sint Peter en Paulusvestiging is de laatste rustplaats voor de Russische tsaren. Bij het betreden van de kerk komen we onmiddellijk bij tsaar Nicolaas II en zijn familieleden terecht. Zij werden in 1918 neergeschoten en begraven in Yekaterinaburg. In de jaren ’90 leidden opzoekingen naar de juiste vindplaats van de lichamen. Op 16 juli 1998 werden ze, in de Petrus en Paulusvestiging, bijgezet bij de andere Romanovs. In de eigenlijke kerk treffen we de andere tsaren aan. Peter I (1672 – 1725) is nog altijd geliefd, getuige de talrijke bloemstukken op zijn witmarmeren graftombe. Opvallend zijn de sarcofagen in rode en groene marmer voor Maria Alexandrovna (1824 – 1880), geboren als prinses van Hesse-Darmstadt en haar echtgenoot Alexander II (1818 – 1881). In een annex van het kerkgebouw treffen nog andere leden van de familie Romanov aan.
 
Alexander Nevskiklooster
 
Vlakbij het reeds vernoemde Alexander Nevskiklooster vinden we de twee mooiste begraafplaatsen van de stad. Er wordt inkom gevraagd en men kan een brochure aanschaffen, voor de Tikhvinbegraafplaats in het Engels en voor het Lazaruskerkhof in het Russisch, waarop de ligging van de personaliteiten staat aangeduid. De Sint Lazaruskerk bevat een aantal funeraire monumenten, een Sint Peterburgs’ atelier Salu, maar op het ogenblik van mijn bezoek was de kerk niet toegankelijk. De openingsuren van de begraafplaatsen zijn trouwens ook erg variabel en gaan dikwijls samen met het humeur van de loketbedienden.

Op Tikhvin liggen de, voor ons, bekendste bewoners. Fjodor Michaljovitsj Dostoevskij (1821 – 1881), (links) schrijver van “De idioot” en “De gebroeders Karamazov” werd verbannen maar keerde in 1859 terug naar Sint Petersburg. De begraafplaats is de laatste rustplaats voor een aantal componisten waaronder A. K. Glazunov, M. A. Balakirev, C. A. Kui, A. S. Dargomizhskij. De bekendste zijn Michail Ivanovitsj Glinka (1804 – 1857), stamvader van de Russische klassieke muziek. Hij schreef de opera’s “Ivan Susanin” en “Ruslan en Ljoedmila”. Het grafmonument, uit 1960, is van beeldhouwer N. A. Laveretskij en architect I. I. Gornostaev. Nikolaj Andreevitsj Rimskij-Korsakov (1844 – 1908), componist en dirigent. Hij is de auteur van sprookjesachtige en historische opera’s waaronder “Sneeuwwitje” en “Sadko”. Hij ligt hier begraven samen met zijn echtgenote onder een monument, uit 1912, van N. K. Rerich en beeldhouwer I. I. Andreoletti. Modest Petrovitsj Musorgskij (1839 – 1881),  is de auteur van volksdrama’s “Boris Godunov” en “Chovansjtsjina” en van liederen uit het volksleven. Het monument, uit 1885, is van beeldhouwer I. J. Gintsburg en architect I. S. Bogomolov. Pjotr Iljitsj Tsjaikovskij (1840 – 1893), is de auteur van de opera’s “Jevgenij Onegin”, “Mazepa”, “Schoppenvrouw” en “Iolanta” en van de balletten “Het Zwanenmeer”, “De Notenkraker” en “De schone slaapster”. Aleksandr Porfirjevitsj Borodin (1833 – 1887), was eveneens chemicus. Hij was één van de grondleggers van de Russische klassieke symfonie en schreef de opera “Vorst Igor” die, in 1890, voltooid werd door Rimskij-Korsakov en Glazunov. Hier ligt ook Olga Pavlischeva de zuster van dichter Alexander Pushkin.
Aan de overzijde ligt het Lazaruskerkhof. Daar liggen een aantal architecten uit wiens brein vele van de prachtige gebouwen van Sint Petersburg ontsproten. Thomas de Thomon (1754 – 1813), Giacomo Quarenghi (1744 1817), Andrey Zakarov (1761 – 1811), Vasily Stasov (1769 – 1849) en Carlo Rossi (1775 – 1849). Prins en opvoeder Alexander Beloselsky-Belozerksy (1752 – 1809) kreeg, in 1810, een prachtige piramide van de hand van I. Camberlain. Grote monumenten zijn er voor V. A. Patkov – Rozjnov, het hoofd van de Peterburgse stad en voor graaf en regeringslid M. N. Moeravev. Verder liggen hier ook nog gravin Lanskaya, de eerste vrouw van Alexander Pushkin, Leonard Euler (1707 – 1783), een Zwitsers wiskundige en Mikhail Vasiljevitsj Lomonosov (1711 – 1765), natuurkundige, dichter, kunstenaar en historicus. Hij was de eerste Russische academicus, stichter van het eerste chemische laboratorium en initiatiefnemer voor de oprichting van de Moskouse universiteit.
 
Hier liggen de schrijvers.
 
Voor wie toch nog de moed heeft om op ontdekking te trekken raad ik het Volkovkerkhof aan. Het ligt niet in de onmiddellijke omgeving van een metrostation dus is een rit met de taxi of een stevige wandeling noodzakelijk. Het schrijversgild is hier sterk vertegenwoordigd met Alexander Koeprin, Grigorovitsj (1822 – 1899), Mamin Sibirjak (1852 – 1912), Oespenskij (1843 – 1902), Nikolaj Semjonovitsj Leskov (1831 – 1895). Ivan Sergeevitsj Turgenev (1818 – 1883), schrijver van realistische plattelandsromans en van sociaal-psychologische werken kreeg een grafmonument, uit 1885, van beeldhouwer Zj. A. Polonskaja. Het gedenkteken voor Ivan Aleksandrovitsj Gontsjarov (1812 – 1891), schrijver van sociaal-psychologische romans is van de hand van beeldhouwers V. I. Tatarovitsj en G. D. Jastrebenetskij. Aleksandr Aleksandrovitsj Blok (1880 – 1921), symbolisch dichter kreeg een gedenkteken, uit 1946, van beeldhouwer N. V. Dydykin. Het graf van dichteres en schijfster Olga Bergholz (1910 – 1975) is met aardbeienplanten bedekt. Hier is ook de necropolis van het gezin Uljanov: Uljanova Maria Aleksandrovna (1835 – 1916), moeder van Lenin, Uljanova Elizarova Anna Uljinistjna (1864 – 1935), zuster van Lenin, Uljanova Olga Uljinistja (1871 – 1891), zuster van Lenin. Het gedenkteken, uit 1952, is van beeldhouwer M. G. Manizep en architect V. D. Kirchoglani. Volkov is ook de laatste rustplaats voor Dimitri Ivanovitsj Mendeleev (1834 – 1907), chemicus.  In 1869 werkte hij het periodieke systeem van de elementen uit, één der basiswetten van de chemie. Hij is tevens auteur van meer dan 500 werken en onderzoeken van chemisch-fysische problemen. Tume, was de uitvinder van het optisch glas en Pavlov, de wetenschapper raakte bekend van zijn proeven met honden.



Tekst en foto's : Jacques Buermans

 
Meer over de hierboven besproken begraafplaatsen in volgende publicaties:
 
THE ST LAZARUS SEPULCHRE ST PETERSBURG, Brochure.
 
LAZARUSBEGRAAFPLAATS, Brochure in Russisch.
 
THE ARTISTS’ NECROPOLIS, Brochure in Engels.
 
THE CHURCH OF THE ANNUNCATIONS, Brochure in Engels.
 
ARCHITECTURAL ENSEMBLE OF THE ALEXANDER NEVSKY LAURA, Brochure in Engels.
 
BEGRAAFPLAATSEN VAN SINT PETERSBURG, ISSN 0320 6858 + Summiere vertaling.
 
THE CATHEDRAL OF ST PETER AND ST PAUL, THE BURIAL PLACE OF THE RUSSIAN IMPERIAL FAMILY, Vladimir Gendrikov & Sergei Sen’ko, Liki Rossii St Petersburg 1998. ISBN  5 87417 057 X.
 
THE LAST JOURNEY (16-17 JULY 1998), Liki Rossii St Petersburg 1999. ISBN  5 87417 075 8.