Nieuwsbrief Nr. 11 - mei 2003

Grafzerkjes adopteren monumentenJohan Moeys en Willy Cornelissens nemen grafmonumenten onder hun hoede


Grafzerkje Johan Moeys adopteerde twee grafmonumenten op de Gentse Westerbegraafplaats. Rudy D’Hooghe, beheerder van deze dodenakker, pleegde het volgende artikel:

Sedert kort is Grafzerkje Johan de trotse concessiehouder van twee door hem geadopteerde kelders met bijhorend monument die zich bevinden op het 130 jaar oude gedeelte van de Gentse Westerbegraafplaats. Let wel, deze adopties gebeurden in tempore non suspecto wanneer er nog geen sprake van was dat de Westerbegraafplaats de Grafzerkjesaward zou binnenrijven. Johan heeft hier dus zeker niet gehandeld met voorkennis. Dit volledigheidshalve voor de achterdochtige lezer.

Het eerste graf was van de familie De Schepper-Niffle die op 44-jarige, respectievelijk 50-jarige leeftijd overleden in 1917-1918. Het monument dat onmiddellijk opvalt door het prachtig portretmedaillon biedt een romantische aanblik met de typische afgebroken zuil (het jong afgebroken leven) en bestaat voor het overige uit brokstukken. De tekst is veelzeggend : "La guerre n'a épargné de leur foyer que ces quelques pierres qui leur servent de tombeau." In 1922, respectievelijk 1929 werd telkenmale een doodgeboren neefje bijgezet.
Het tweede graf behoort toe aan de familie Klipstein - De Saegher en telt zeven bewoners, er begraven tussen 1882 en 1935. De jongste was 5 maanden, de oudste 95 jaar. De sokkel van dit monument vertoont ernstige breuken. Bovenaan prijkt de van twee verschillende vleugels voorziene zandloper, duif en vleermuis: het leven vervliegt bij dag en bij nacht, bij goed en bij kwaad.  De omkeerheid van de zandloper slaat natuurlijk op het nieuwe leven dat wacht. Ook de bloembak wacht duidelijk op wat nieuw leven, Johan...


Wat meer over het adopteren van graven.

Krachtens artikel 9 van de Aangepaste wet van 20 juli 1971 op de Begraafplaatsen en de Lijkbezorging kan enig belanghebbende een vervallen altijddurende concessie van weleer hernieuwen. De enige reden die een gemeentebestuur kan aanhalen om dit te weigeren, is als blijkt dat de kandidaat concessienemer financieel over onvoldoende middelen beschikt om het monument als een goede huisvader te beheren. Dit kan dus op alle begraafplaatsen in België. Steden als Brugge, Gent en Mechelen beklemtonen deze mogelijkheid door ze in de verf te zetten als “adoptie van een graf”. Maar ook steden die stilzwijgend voorbijgaan aan deze mogelijkheid kunnen een dergelijke aanvraag niet weigeren tenzij om de hierboven aangehaalde reden. Een dergelijke hernieuwing is bovendien kosteloos. De enige kost die kan aangerekend worden, is die van een administratieve zegel om jou de bijhorende concessietitel te verschaffen. In Gent kost die € 3, meestal ligt de prijs ook bij andere gemeenten in die buurt. Juridisch houdt een dergelijke adoptie wel het een en ander in. Voortaan ben jij dus de verantwoordelijke beheerder voor het monument. In die zin dat het je geen rechten verschaft: je kan er dus niet in worden begraven, je kan ook de plaatstoewijzing van de oorspronkelijke concessiehouder niet wijzigen (gesteld dat er nog moet in begraven worden) en je kan ook geen wijzigingen aanbrengen aan het grafteken. (Bijvoorbeeld geen kruisteken plaatsen op het graf van een vrijzinnige) Anderzijds heb je wel de plicht om het monument in goede staat te bewaren voor de komende vijftig jaar. Ook als er een ongeval gebeurt doordat een arduinen kruis bijvoorbeeld neerkomt op de voet van een voorbijganger kan je in eerste instantie aansprakelijk worden gesteld. In Nederland is er hier echter al rechtspraak over die in een concreet geval de aansprakelijkheid toch bij het gemeentebestuur legde.

Het is dus iets dat je niet lichtzinnig mag doen. Het vraagt een stuk verantwoordelijkheid en inzet. In sommige steden kan je op die manier een aantal waardevolle monumenten van de slopershamer redden, maar denk toch ook maar eens na over die verantwoordelijkheid voor de komende vijftig jaar. Gent zelf is de hoeder van ongeveer twintigduizend keldermonumenten verspreid over 18 begraafplaatsen. Vanaf 1993 hebben wij de slopershamer een halt toegeroepen. Inmiddels hadden er zich helaas al heel wat amputaties in onze dodentuinen voltrokken. Dit leidt dan tot een extra storend gezicht door de “glimmertjes” (granieten zerken) die ervoor in de plaats komen. Momenteel wordt er echter behoorlijk conserverend gewerkt. Hoewel je ze niet allemaal kan redden, is het toch een heel lovenswaardig initiatief van diegenen die er een paar onder hun vleugels nemen. Het is soms ook een extra uitnodiging om je wat verder te verdiepen in de geschiedenis van diegenen wiens graftombe jij nu verder wil onderhouden. Wie waren ze? Wat is hun levensverhaal? Dit is vaak een stukje stamboomklimwerk dat behoorlijk bemoeilijkt wordt door de wet op de privacy die onontbeerlijke informatie zoals een adres of een afstamming tot honderd jaar terug afschermt.

Het hergebruiken van een keldergraf.

Wat soms wordt verward met adoptie is het hergebruiken van een graf met overname van het bestaande monument. In dit geval wordt de kelder leeg gemaakt voor de nieuwe bewoners. Het hergebruiken van een keldergraf met monumentovername is wel niet afdwingbaar tegenover de gemeentebesturen. Brugge was daar koploper mee, sedert 28 december 1995 past ook Gent deze fantastische mogelijkheid toe en in Mechelen komt het vaak zelfs goedkoper uit dan een concessie op een nieuwe kelder omdat oude kelders een lagere concessieprijs kennen. De voordelen hiervan zijn duidelijk: het is een lovenswaardig initiatief naar het funerair patrimonium toe, er zijn geen uitbraakkosten, de nieuwe concessienemer spaart de aankoop uit van een nieuw zielloos “glimmertje” en komt vaak te rusten in een benijdenswaardige omgeving. Zou je nog twijfelen?”

Willy Cornelissens blijft niet achter:

Grafzerkje Willy Cornelissens, die zijn sporen reeds verdiende met zijn inzet voor het in ere herstellen van het grafmonument voor schilder Theodoor Verstraete op het Antwerpse Schoonselhof, deed eveneens zijn duit in het zakje. Alhoewel het geluk deze keer aan zijn zijde stond.

Zoals velen misschien reeds weten is Willy de Webmaster van de www.schoonselhof.be site. Niet alleen levert hij prachtig werk voor de Grafzerkjes door ons programma en een Selectie van de Nieuwsbrief met het nodige fotomateriaal op de site te zetten maar ook voor mij door het Schoonselhof én de rondleidingen aldaar populair te maken. Ook kregen een aantal grafmonumenten de nodige aandacht. Het aantal zal nog toenemen maar alles kost de nodige tijd. Ik bezorgde Willy een aantal foto’s om de tekst van de graven te illustreren. Eén daarvan was het monument Pierre-Pellens met een prachtig beeld van de hand van Arthur Pierre. Langs de neus weg vroeg Willy of de concessie niet over te nemen was, dus adoptie zoals Rudy hiervoor reeds beschreef. Ik zegde hem dat ik er voor vreesde maar dat ik toch de vraag eens zou stellen aan de mensen van de administratie van de begraafplaats Schoonselhof. Ik was verbaasd maar de concessie was over te nemen. Willy deed het nodige, in Antwerpen kost u dat € 7,5, en is nu de gelukkige bezitter van een prachtig monument dat hij, wanneer het weder het toelaat, gaat opknappen. Dus alweer positief nieuws.


Willy verzamelde zelf de volgende informatie:

“Het grafmonument van Hermanus Pierre-Pellens bevindt zich op perk Y, rij 17/2. Het werd samen met de lichamen van zijn overleden echtgenote Joanna Fransisca Pellens en haar zuster Maria Henrica Pellens van de Kielbegraafplaats naar het Schoonselhof overgebracht. Zijn echtgenote Joanna Fransisca overleed op 15 december 1914, 47 jaar oud en haar zuster Maria Henrica overleed op 29 mei 1915, 40 jaar oud. Na zijn overlijden werd het lichaam van Hermanus Pierre op 5 november 1941 op het Schoonselhof bijgezet. Het grafmonument met een sierlijke vrouwenfiguur is een ontwerp van Arthur Pierre, tevens broer van Hermanus Pierre. Arthur Pierre is gekend om zijn funerair beeldhouwwerk en is hier op het Schoonselhof rijkelijk vertegenwoordigd.”

Tekst : Jacques Buermans en Willy Cornelissen
Foto's : Jacques Buermans