Nieuwsbrief Nr. 102 - november 2017

Rondleiding Joods historisch perk een voltreffer


Het kwam allemaal wat traag op gang de inschrijvingen voor de rondleidingen tijdens de Week van de Begraafplaatsen in Antwerpen. De late communicatie zal daar wel niet vreemd aan geweest zijn. Uiteindelijk, er waren nog een aantal mensen die niet wisten dat er ingeschreven diende te worden, stonden er 28 personen klaar om onder leiding van bestuurslid van vzw Grafzerkje Tamara Ingels een “première” mee te maken: een rondleiding langs de historische perken. 
Tamara had grondig onderzoek gedaan en wist te vertellen dat er in 1828 reeds melding is van een Joods perk op de toenmalige Kielbegraafplaats Drie verschillende verenigingen (Frechie, Shomre Hadass en Machsike Hadass) zorgden aldaar voor de Joodse begravingen. Wanneer de Kielbegraafplaats gesloten wordt, 1936, worden een deel van de Joodse grafconcessies overgebracht naar Schoonselhof. Zo’n 500 concessies worden overgebracht naar de drie Joodse begraafplaatsen in Putte, Nederland. Tamara zegde dat het Joodse perk toen vol grafmonumenten stond. Begin van de jaren 1960 is er een dispuut tussen de stad en de Joodse gemeenschap voornamelijk over de eeuwigdurende concessies en verdwijnen er veel graven. Een deel wordt overgebracht naar Putte, andere monumenten verdwijnen gewoon en de restanten van de lichamen komen terecht in een knekelput. Nico Gunzburg studeerde aan de Brusselse universiteit in 1906 af als dokter in de rechten. Hij zette zich in voor de Vlaamse cultuur. Nico Gunzburg was ook de stichter van het Centraal Beheer van Joodse Weldadigheid en Maatschappelijk Hulpbetoon. Kleinberg overleed in 1943. 
Op de sarcofaag zien we een palmtak ter ere van de persoon, immortellen en een rouwdoek. Wat verder toonde Tamara ons kettingen en ze vertelde die die er zijn om de doden tegen te houden tegenover de levenden. De kettingen staan ook op de grens van leven en dood. Een afgeknotte zuil staat op het graf van iemand die jong overleden is. Vlakbij mekaar liggen Maarten Baan , pianist en accordeonist en Rudy Witt , klarinettist en orkestleider. 
Ondergetekende heeft nog een aantal keren met Rudy samengespeeld. Het Joodse perk wordt overheerst door het mausoleum voor de familie Tolkowsky . Tamara wees op de Joodse jaartelling, een verschil van 3760 jaar met de onze, en op de zalvende handen van de “cohen” , de priester die zijn zegen uitsprak over het monument. Wat verder de laatste rustplaats voor Joseph de Lange , architect. Hij bouwde de synagoog aan de Antwerpse Hoveniersstraat en de synagoog van Oostende maar ook talrijk burgerhuizen in Antwerpen.
Samuel Tolkowsky was diamantair. Zijn echtgenote Elisa Kennes was een befaamde operazangeres. Een prachtig grafmonument met een verwijzing naar het liefdesgedicht “Garde moi sous tes ailes”. Ladislas Herz was dokter te zien aan de slangen op het grafmonument. Bernard Tokkie was directeur van de opera en Vlaamsgezind. Hij werd in volle oorlog hier begraven. 
Dankzij Tamara Ingels waren we weer heel wat wijzer.
 
Jacques Buermans
 
Foto’s: Leen Otte en Jacques Buermans.